Chia sẻ Download
Tài liệu Phân tích  vở kịch "Hồn Trương Ba da hàng thịt"
/7 trang
Thành viên docx2012

Phân tích vở kịch "Hồn Trương Ba da hàng thịt"

- 12 tháng trước
5,029
Báo lỗi

Trong làng kịch nói Việt Nam, có lẽ ai cũng biết đến Lưu Quang Vũ - một hiện
tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm tám mươi của thế kỉ XX. Tuy
có tài ở nhiều lĩnh vực như viết truyện ngắn, soạn kịch, làm thơ, vẽ tranh... nhưng
ông được xem là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học
nghệ thuật Việt nam hiện đại. Trong các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đáng chú ý
nhất là vở "Hồn Trương Ba, da hàng thịt". Bằng nghệ thuật xây dựng nội tâm độc
đáo, cảnh VII, đoạn cuối vở kịch đem đến cho người đọc nhiều vấn đề tư tưởng
sâu sắc qua nhân vật Trương Ba trong thân xác anh hàng thịt.

Nội dung
Microsoft Word - on van 2012 _170_.doc

Phân tích đoạn trích vở kịch "Hồn Trương Ba, da hàng thịt"

GỢI Ý PHÂN TÍCH ĐOẠN TRÍCH VỞ KỊCH "HỒN TRƯƠNG BA DA

HÀNG THỊT" – LƯU QUANG VŨ

A.MỞ BÀI

Trong làng kịch nói Việt Nam, có lẽ ai cũng biết đến Lưu Quang Vũ - một hiện

tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm tám mươi của thế kỉ XX. Tuy

có tài ở nhiều lĩnh vực như viết truyện ngắn, soạn kịch, làm thơ, vẽ tranh... nhưng

ông được xem là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học

nghệ thuật Việt nam hiện đại. Trong các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đáng chú ý

nhất là vở "Hồn Trương Ba, da hàng thịt". Bằng nghệ thuật xây dựng nội tâm độc

đáo, cảnh VII, đoạn cuối vở kịch đem đến cho người đọc nhiều vấn đề tư tưởng

sâu sắc qua nhân vật Trương Ba trong thân xác anh hàng thịt.

B. THÂN BÀI

Hồn Trương Ba, da hàng thịt là vở kịch được Lưu Quang Vũ viết năm 1981,

công diễn lần đầu tiên năm 1984, sau đó được diễn lại nhiều lần trong và ngoài

nước. Từ cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã xây dựng lại thành một vở kịch

nói hiện đại và lồng vào đó nhiều triết lí nhân văn về cuộc đời và con người. Trong

tác phẩm, Trương Ba là một ông lão gần sáu mươi, thích trồng vườn, yêu cái đẹp,

tâm hồn thanh nhã, giỏi đánh cờ. Chỉ vì sự tắc trách của Nam Tào gạch nhầm tên

mà Trương Ba chết oan. Theo lời khuyên của "tiên cờ" Đế Thích, Nam Tào, Bắc

Đẩu "sửa sai" bằng cách cho hồn Trương Ba được tiếp tục sống trong thân xác của

anh hàng thịt mới chết gần nhà. Nhưng điều đó lại đưa Trương Ba và một nghịch

cảnh khi linh hồn mình phải trú nhờ vào người khác. Do phải sống tạm bợ, lệ

thuộc, Trương Ba dần bị xác hàng thịt làm mất đi bản chất trong sạch, ngay thẳng

của mình. Ý thức được điều đó, Trương Ba dằn vặt, đau khổ và quyết định chống

lại bằng cách tách ra khỏi xác thịt. Qua các cuộc đối thoại của Trương Ba, tác giả

dần tạo nên một mạch truyện dẫn dắt người xem hiểu sâu hơn về Trương Ba

1. Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba với xác hàng thịt: Có thể nói Trương Ba

đã chết một cách vô lí, ai cũng biết cái chết của Trương Ba là do sự vô tâm và tắc

trách của Nam Tào. Nhưng sự sửa sai của Nam Tào và Bắc Đẩu theo lời khuyên

của Đế Thích nhằm trả lại công bằng cho Trương Ba lại đẩy Trương Ba vào một

nghịch cảnh vô lí hơn là linh hồn mình phải trú nhờ trong thể xác của kẻ khác. Do

phải sống nhờ thể xác anh hàng thịt, hồn Trương Ba đành phải chiều theo một số

nhu cầu hiển nhiên của xác thịt. Linh hồn nhân hậu, trong sạch, bản tính ngay

thẳng của Trương Ba xưa kia, nay vì phải sống mượn, vá lắp, tạm bợ và lệ thuộc

nên chẳng những đã không sai khiến được xác thịt thô phàm của anh hàng thịt mà

trái lại còn bị cái xác thịt ấy điều khiển. Đáng sợ hơn, linh hồn Trương Ba dần dần

bị nhiễm độc bởi cái tầm thường của xác thịt anh đồ tể. Hồn Trương Ba đang ở

trong tâm trạng vô cùng bức bối, đau khổ (Những câu cảm thán ngắn, dồn dập

cùng với ước nguyện khắc khoải). Hồn bức bối bởi không thể nào thoát ra khỏi cái

thân xác mà hồn ghê tởm. Hồn đau khổ bởi mình không còn là mình nữa. Trương

Ba bây giờ vụng về, thô lỗ, phũ phàng lắm. Hồn Trương Ba cũng càng lúc càng

rơi vào trạng thái đau khổ, tuyệt vọng.Ý thức được điều đó linh hồn Trương Ba

dằn vặt, đau khổ và quyết định chống lại bằng cách tách ra khỏi xác thịt để tồn tại

độc lập, không lệ thuộc vào thể xác. Xác hàng thịt biết rõ những cố gắng đó là vô

ích, đã cười nhạo hồn Trương Ba, tuyên bố về sức mạnh âm u, đui mù ghê gớm

của mình, ranh mãnh dồn hồn Trương Ba vào thế đuối lí và hơn nữa, ve vãn hồn

Trương Ba thoà hiệp vì, theo lí lẽ của xác thịt là "chẳng còn cách nào khác đâu", vì

cả hai "đã hoà vào nhau làm một rồi". Trước những "lí lẽ ti tiện" của xác thịt,

Trương Ba đã nổi giận, đã khinh bỉ, đã mắng mỏ xác thịt hèn hạ nhưng đồng thới

cũng ngậm ngùi thấm thía nghịch cành mà mình đã lâm vào, đành nhập trở lại vào

xác thịt trong tuyệt vọng. Hai hình tượng hồn Trương Ba và xác hàng thịt ở đây

mang ý nghĩa ẩn dụ. Một bên đại điện cho sự trong sạch, nhân hậu và khát vọng

sống thanh cao, xứng đáng với danh nghĩa con người và một bên là sự tầm thường,

dung tục. Nội dung cuộc đối thoại xoay quanh một vấn đề giàu tính triết lí, thể

hiện cuộc đấu tranh dai dẳng giữa hai mặt tồn tại trong một con người. Từ đó nói

lên khát vọng hướng thiện của con người và tầm quan trọng của việc tự ý thức, tự

chiến thắng bản thân Màn đối thoại này cho thấy

• Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng là một cuộc sống đáng hổ thẹn vì

phải sống chung với sự dung tục và bị sự dung tục đồng hoá.

• Không chỉ đừng lại ở đó, tác giả cảnh báo: khi con người phải sống trong dung

tục thì tất yếu cái dung tục sẽ ngự trị, sẽ thắng thế, sẽ lấn át và sẽ tàn phá những gì

trong sạch, đẹp đẽ, cao quý trong con người.

2. Màn đối thoại giữa Trương Ba với người thân Không phải ngẫu nhiên, tác giả

không đưa anh con trai thực dụng của Trương Ba vào cuộc đối thoại của Trương

Ba với những người thân. Các cuộc đối thoại với vợ con dâu và cháu gái càng làm

cho Trương Ba đau khổ hơn. ông hiểu những gì mình đã, đang và sẽ gây ra cho

người thân là rất tệ hại nặc dù ông không hề muốn điều đó. Thái độ của vợ trương

Ba, con đâu và cháu gái trước sự biến đổi và tha hoá của Trương Ba.

• Vợ Trương Ba buồn bã, đau khổ nhưng vốn bàn tính vị tha nên định nhường

Trương Ba cho cô vợ anh hàng thịt.

• Chị con dâu là người sâu sắc, chín chắn, hiểu điều hơn lẽ thiệt. Chị cảm thấy

thương bố chồng trong tình cảnh trớ trêu. Chị biết ông khổ lắm, "khổ hơn xưa

nhiều lắm". Nhưng nỗi buồn đau trước tình cảnh gia đình "như sắp tan hoang ra

cả" khiến chị không thể bấm bụng mà đau, chị đã thốt thành lời cái nỗi đau đó:

"Thầy bảo con: Cái bên ngoài là không đáng kể, chỉ có cái bên trong, nhưng thầy

ơi, con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn thấy... mỗi ngày thầy một đổi khác dần,

mất mát dần, tất cả cứ như lệch lạc, nhòa mờ dần đi, đến nối có lúc chính con cũng

không nhận ra thầy nữa...".

• Trái lại, cái Gái, cháu Trương Ba thì phản ứng quyết liệt và dữ dội. Tâm hồn

tuổi thơ vốn trong sạch, không chấp nhận sự tầm thường, dung tục nên không chấp

nhận người ông trong thể xác anh hàng thịt thô lỗ. Cái Gái, cháu ông giờ đây đã

không cần phải giữ ý. Nó một mực khước từ tình thân (tôi không phải là cháu

ông... Ông nội tôi chết rồi). Cái Gái yêu quý ông nó bao nhiêu thì giờ đây nó

không thể chấp nhận cái con người có "bàn tay giết lợn", bàn chân "to bè như cái

xẻng" đã làm "gãy tiệt cái chồi non", "giẫm lên nát cả cây sâm quý mới ươm"

trong mảnh vườn của ông nội nó. Nó hận ông vì ông chữa cái diều cho cu Tị mà

làm gãy nát khiến cu Tị trong cơn sốt mê man cứ khóc, cứ tiếc, cứ bắt đền. Với nó,

"Ông nội đời nào thô lỗ, phũ phàng như vậy". Nỗi giận dữ của cái Gái đã biến

thành sự xua đuổi quyết liệt: "Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!".

Tuy nhiên, họ chỉ là những người dân thường, họ không giúp gì được cho tình

trạng hiện tại của Trương Ba. Tình huống kịch thúc đẩy Trương Ba phải lựa chọn

và sau màn độc thoại nội tâm (hồn Trương Ba thách thức xác anh hàng thịt: "có

thật là không còn cách nào khác?" và phản kháng quyết liệt: "Không cần đến cái

đời sống do mày mang lại! Không cần!"). !". Đây là lời độc thoại có tính chất

quyết định dẫn tới hành động châm hương gọi Đế Thích một cách dứt khoát.

3. Màn đối thoại giữa. Trương Ba với Đế Thích: Gặp lại Đế Thích, Trương Ba

thể hiện thái độ kiên quyết chối từ, không chấp nhận cái cảnh phải sống bên trong

một đằng, bên ngoài một nẻo nữa và muốn được là mình một cách toàn vẹn

"Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi

toàn vẹn". Qua lời thoại này của nhân vật Trương Ba. Lưu Quang Vũ muốn gửi

gắm vào đó thông điệp: Con người là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hoà.

Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thể xác phàm tục tội lỗi. Khi con

người bị chi phối bở những nhu cầu bản năng của thân xác thì đừng đỗ lỗi cho

thân xác và tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn. Lúc đầu Đế

Thích ngạc nhiên nhưng khi hiểu ra thì khuyên Trương Ba nên chấp nhận vì thế

giới vốn không toàn vẹn, dưới đất, trên trời đều thế cả. Nhưng Trương Ba không

chấp nhận lí lẽ đó. Trương Ba thẳng thắn chỉ ra sai lầm của Đế Thích: "Sống nhờ

vào đồ đạc, của cải người khác đã là chuyện không nên này đến cái thân tôi cũng

phải sống nhờ anh hàng thịt. Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống

thế nào thì ông chẳng cần biết". Sống thực sự cho ra con người quả không hề dễ

dàng, đơn giản. Khi sống nhờ, sống gửi, sống chấp vá, khi không được là mình thì

cuộc sống ấy thật vô nghĩa. Lòng tốt hời hợt thì chẳng đem lại điều gì thực sự có ý

nghĩa cho ai mà sự vô tâm còn tệ hại hơn, nó đẩy người khác vào nghịch cảnh, vào

bi kịch! Đế Thích định tiếp tục sửa sai của mình và của Tây Vương Mẫu bằng một

giải pháp khác, tệ hại ít hơn là cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị nhưng

Trương Ba đã kiên quyết từ chối, không chấp nhận cái cảnh sống giả tạo, mà theo

ông là chỉ có lợi cho đám chức sắc tức lão lí trưởng và đám trương tuần, không

chấp nhận cái cuộc sống mà theo ông là còn khổ hơn là cái chết. Trương Ba kêu

gọi Đế Thích hay sửa sai bằng một việc làm đúng, đó là trả lại linh hồn cho bé Tị.

Đế Thích cuối cùng cũng đã thuận theo đề nghị của Trương Ba với lời nhận xét:

"Con người hạ giới các ông thật kì lạ". Người đọc, người xem có thể nhận ra

những ý nghĩa triết lí sâu sắc và thấm thía qua hai lời thoại này. Thứ nhất, con

người là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hòa. Không thể có một tâm hồn

thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi. Khi con người bị chi phối bởi

những nhu cầu bản năng của thân xác thì đừng chỉ đổ tội cho thân xác, không thể

tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn. Thứ hai, sống thực sự cho

ra con người quả không hề dễ dàng, đơn giản. Khi sống nhờ, sống gửi, sống chắp

vá, khi không được là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa. Những lời thoại của

Hồn Trương Ba với Đế Thích chứng tỏ nhân vật đã ý thức rõ về tình cảnh trớ trêu,

đầy tính chất bi hài của mình, thấm thía nỗi đau khổ về tình trạng ngày càng vênh

lệch giữa hồn và xác, đồng thời càng chứng tỏ quyết tâm giải thoát nung nấu của

nhân vật trước lúc Đế Thích xuất hiện. Qua màn đối thoại, có thể thấy tác giả gửi

gắm nhiều thông điệp vừa trực tiếp vừa gián tiếp, vừa mạnh mẽ, quyết liệt vừa kín

đáo và sâu sắc về thời chúng ta đang sống. Tuy vậy, chỉ cần nhấn mạnh ở đây vẻ

đẹp tâm hồn của những người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự dung tục,

giả tạo để bảo vệ quyền được sống toàn vẹn, hợp với lẽ tự nhiên cùng sự hoàn

thiện nhân cách. Chất thơ của kịch Lưu Quang Vũ cũng được bộc lộ ở đây.

4. Màn kết: Trương Ba trả lại xác cho anh hàng thịt, chấp nhận cái chết để linh

hôn được trong sạch và hoá thân vào các sự vật thân thương, tồn tại vĩnh viễn bên

cạnh những người thân yêu của mình. Cuộc sống lại tuần hoàn theo quy luật của

muôn đời. Màn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một

bi kịch lạc quan đồng thời truyền đi thông điệp về sự chiến thăng của cái Thiện,

cái Đẹp và của sự sống đích thực.

C. KẾT BÀI

Không chí có ý nghĩa triết lí về nhân sinh, về hạnh phúc con người, rong vở

kịch nói chung và đoạn kết nói riêng, Lưu Quang Vũ muốn góp phần phê phán

một số biểu hiện tiêu cực trong lối sống lúc bấy giờ: Thứ nhất , con người đang có

nguy cơ chạy theo những ham muốn tầm thường về vật chất, chỉ thích hưởng thụ

đến nỗi trở nên phàm phu, thô thiển. Thứ hai , lấy cớ tâm hồn là quý, đời sống tinh

thần là đáng trọng mà chẳng chăm lo thích đáng đến sinh hoạt vật chất, không

phấn đấu vì hạnh phúc toàn vẹn. Cả hai quan niệm, cách sống trên đều cực đoan,

đáng phê phán. Ngoài ra , vở kịch còn đề cập đến một vấn đề cũng không kém

phần bức xúc, đó là tình trạng con người phải sống giả, không dám và cũng không

được sống là bản thân mình. Đấy là nguy cơ đẩy con người đến chỗ bị tha hóa do

danh và lợi. Với tất cả những ý nghĩa đó, đoạn trích rất tiêu biểu cho phong cách

viết kịch của Lưu Quang Vũ.

Thầy Phan Danh Hiếu ( Thành phố Biên Hòa. Đồng Nai)

Đơn vị chủ quản: CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ THIÊN THI
Địa chỉ: 41-43 Trần Cao Văn, P6, Q3, HCM
giấy phép MXH: 102/GXN - TTĐT