Tài liệu

Phân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm Chí Phèo

Chia sẻ bởi
Lượt xem: 6679     Tải về: 9     Lượt mua: 0     Định dạng:  
Báo lỗi
Bình luận
Nhúng
/ 6
Tài liệu Phân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm Chí Phèo - tài liệu, sách iDoc.VnPhân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm Chí Phèo,Phân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm Chí Phèo Trong dòng văn học hiện thực phê phán 1930-1945. Chí Phèo có lẽ là tác…
background image

Phân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm 

Chí Phèo 

 

 

Trong dòng văn học hiện thực phê phán 1930-1945. Chí Phèo có lẽ là tác phẩm 

thành công hơn cả trong việc đem lại cho người đọc những ấn tượng mạnh mẽ, 

không thể quên về bức tranh đen tối ngột ngạt, bế tắc của nông thôn Việt Nam 

trước Cách mạng tháng Tám, đồng thời thức tỉnh cái phần lương tri tốt đẹp nhất 

của con người, khơi dậy lòng căm ghét cái xã hội vạn ác đã chà đạp lên nhân phẩm 

con người, thương xót, cảm thông với những thân phận cùng đinh bị giày vò, tha 

hóa trong chế độ cũ.  

 

Căm ghét xã hội thực dân phong kiến thối nát, phê phán mãnh liệt các thế lực 

thống trị xã hội, trên cơ sở cảm thông, yêu thương trân trọng con người, nhất là 

những con người bị vùi dập, chà đạp, đó là cảm hứng chung của các nhà văn hiện 

thực phê phán giai đoạn 30-45. Tuy nhiên, trong tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao đã 

khám phá hiện thực ấy bằng một cái nhìn riêng biệt. Nam Cao không trực tiếp 

miêu tả quá trình bần cùng, đói cơm, rách áo dù đó cũng là một hiện thực phổ biến. 

Nhà văn trăn trở, suy ngẫm nhiều hơn đến một hiện thực con người: con người 

không được là chính mình, thậm chí, không còn được là con người mà trở thành 

một con “quỉ dữ”, bởi âm mưu thâm độc và sự chà đạp của một guồng máy thống 

trị tàn bạo. Với một cái nhìn sắc bén, đầy tính nhân văn, bằng khả năng phân tích 

lý giải hiện thực hết sức tinh tế, bằng vốn sống dồi dào và trái tim nhân ái, nhà văn 

đã xây dựng nên một tác phẩm với những giá trị hiện thực và nhân đạo đặc sắc 

không thể tìm thấy ở các nhà văn đương thời.  

 

Thật ra trong bất cứ tác phẩm nghệ thuật chân chính nào, giá trị hiện thực bao giờ 

background image

cũng đi liền với giá trị nhân đạo. Tác phẩm càng xuất sắc, những giá trị ấy càng 

thẩm thấu, thống nhất với nhau, khó tách rời. Chí Phèo của Nam Cao cũng không 

nằm ngoài quy luật ấy. Bởi vì nội dung phản ánh (và tiếp nhận) - yêu thương, trân 

trọng hay căm ghét, khinh bỉ? Tách riêng ra hai giá trị là làm phá vỡ sự gắn liền 

hữu cơ của một chỉnh thể nghệ thuật vốn dĩ thống nhất.  

 

Đọc xong tác phẩm Chí Phèo ta thấy gì? Mở đầu tác phẩm là cảnh Chí Phèo ngật 

ngưởng trên đường đi vừa chửi, từ trời đến người, tiếng chửi hằn học, cay độc và 

chua xót. Kết thúc là cảnh Chí Phèo giãy đành đạch giữa bao nhiêu là máu tươi. 

Bao trùm lên tất cả, tác phẩm ám ảnh ta một không khí ngột ngạt, bế tắc đến 

khủng khiếp, đầy những mâu thuẫn không thể dung hòa của một làng quê Việt 

Nam trước Cách mạng, với bao cảnh cướp bóc, dọa nạt, giết chóc, ăn vạ, gây gổ… 

trong đó Chí Phèo hiện lên như một biếm họa tiêu biểu. Hãy nghe nhà văn miêu 

tả: “Bây giờ thì hắn trở thành người không tuổi rồi. Ba mươi tám hay ba mươi 

chín? Bốn mươi hay là ngoài bốn mươi. Cái mặt hắn không trẻ cũng không già; nó 

không còn phải là mặt người: nó là mặt một con vật lạ, nhìn mặt những con vật có 

bao giờ biết tuổi?. Sau khi ở tù về, hắn đã trở thành một con quỉ dữ của làng Vũ 

Đại mà không tự biết. Cuộc đời hắn không có ngày tháng bởi những cơn say triền 

miên. Hắn ăn trong lúc say, thức dậy vẫn còn say, đập đầu rạch mặt, chửi bới, dọa 

nạt trong lúc say, uống rượu trong lúc say, để rồi say nữa, say vô tận. Chưa bao 

giờ hắn tỉnh và có lẽ chưa bao giờ hắn tỉnh để nhớ hắn có ở đời. Có lẽ hắn cũng 

biết rằng hắn là quỉ dữ của làng Vũ Đại để tác quái cho bao nhiêu dân làng. Hắn 

đâu biết hắn đã phá bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đập đổ 

bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu nước mắt của bao nhiêu người lương thiện… 

Tất cả dân làng đều sợ hắn và tránh mặt hắn mỗi lần hắn qua…”  

 

Đoạn văn chất chứa bao nhiêu nỗi thống khổ của một thân phận đã không còn 

được cuộc sống của một con người. Những năng lực vốn có của một con người - 

năng lực cảm xúc, nhận thức - hầu như bị phá hủy, chỉ còn lại năng lực đâm chém, 

background image

phá phách. Chí Phèo bị phá hủy nhân tính lẫn nhân hình như thế bởi đâu? Nhà văn 

không tập trung miêu tả dông dài quá trình tha hóa ấy. Ông thiên về lí giải phân 

tích cái cội nguồn sâu xa dẫn đến kết cục bi thảm của nó, chỉ bằng một số phác 

thảo đơn sơ về Bá Kiến, về nhà tù, về bà cô Thị Nở, về dư luận xã hội nói chung… 

Trong hàng loạt mối liên kết ấy, người đọc dễ dàng nhận ra: sở dĩ Chí Phèo (và 

không chỉ Chí Phèo mà cả những Năm Thọ, những Binh Chức - cả một tầng lớp 

được nhà văn cá thể hóa qua nhân vật Chí Phèo) từ một thanh niên lành như cục 

đất hoá thành con quỉ dữ là bởi vì Chí, ngay từ thuở lọt lòng đã thiếu hẳn tình ấp ủ 

yêu thương, và đặc biệt khi lớn lên, chỉ được đối xử bằng rẻ khinh, thô bạo và tàn 

nhẫn. Thủ phạm trực tiếp là Bá Kiến được nhà văn miêu tả là một con cáo già 

“khôn róc đời”, “ném đá giấu tay”, “già đời trong nghề đục khoét”, biết thế nào là 

“mềm nắn rắn buông”, “Hay ngấm ngầm đẩy người ta xuống sông, nhưng lại dắt 

nó lên để nó đền ơn. Hay đập bàn đập ghế đòi cho được 5 đồng, nhưng được rồi 

lại vứt trả lại 5 hào vì thương anh túng quá!”. Chính hắn đã lập mưu đẩy Chí Phèo 

vào chỗ tù tội oan uổng và sau đó sử dụng Chí Phèo như một tay sai đắc lực phục 

vụ cho lợi ích và mưu đồ đen tối của mình. Không có Bá Kiến thì không có Chí 

Phèo, nhưng Chí Phèo không chỉ là sản phẩm của sự thống trị mà thậm chí là 

phương tiện tối ưu để thống trị: “không có những thằng đầu bò thì lấy ai mà trị 

mấy thằng đầu bò”. Chính Bá Kiến đã rút ra cái kết luận mà theo hắn rất chí lí ấy. 

Là một tội nhân, nham hiểm, nhẫn tâm, nhưng Bá Kiến lại hiện ra bề ngoài như 

một kẻ ôn hòa, xởi lởi, biết điều, khiến người đời phải nhìn bằng cặp mắt “kính 

cẩn”… Vì thế mà hắn đã lường gạt được bao nhiêu dân chất phác lương thiện. Chí 

Phèo trở thành tay chân đắc lực của hắn; thật sự biến thành công cụ, phương tiện 

thống trị cho kẻ thù của mình mà không tự biết. Bá Kiến hiện ra trong tác phẩm 

Chí Phèo như một nhân vật điển hình, sống động và cá biệt, tiêu biểu cho một bộ 

phận của giai cấp thống trị, được miêu tả, khám phá dưới một ngòi bút bậc thầy. 

Cùng với hắn là Lý Cường, là chánh Tổng, là đội Tảo… Chính bọn chúng đem lại 

không khí ngột ngạt khó thở cho nông thôn Việt Nam thành cái thế “Quần ngư 

tranh thực” (bọn đàn anh chỉ là một đàn cá tranh mồi, chỉ trực rình rập tiêu diệt 

Liên hệ quảng cáo

Liên hệ quảng cáo

Liên hệ quảng cáo

Phân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm Chí Phèo

Phân tích Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm Chí Phèo Trong dòng văn học hiện thực phê phán 1930-1945. Chí Phèo có lẽ là tác phẩm thành công hơn cả trong việc đem lại cho người đọc những ấn tượng mạnh mẽ

Gửi nhận xét của bạn về tài liệu này
Tài liệu liên quan
Có thể bạn quan tâm