Tài liệu

Mô hình cơ sở dữ liệu đa chiều OLAP

Chia sẻ bởi
Lượt xem: 3744     Tải về: 61     Lượt mua: 0    
Báo lỗi
Bình luận
Nhúng
/ 13
Tài liệu Mô hình cơ sở dữ liệu đa chiều OLAP - tài liệu, sách iDoc.Vn
Mô hình cơ sở dữ liệu đa chiều OLAP
OLAP là một kỹ thuật sử dụng cách thể hiện dữ liệu đa chiều gọi là các khối (cube) nhằm cung cấp khả năng truy xuất nhanh đến dữ liệu của kho dữ liệu. Tạo khối (cube) cho dữ liệu trong các bảng chiều (dimension table) và bảng sự kiện (fact table) trong kho dữ liệu và cung cấp khả năng thực hiện các truy vấn tinh vi và phân tích cho các ứng dụng client.
Nội dung trích xuất từ tài liệu
Những nghiên cứu và phát triển trong các hệ thống cơ sở dữ liệu từ những năm 1970 đã là động lực cho việc phát triển các hệ th

vnvantuyen@gmail.com

OLAP

(On-Line Analytical Processing)

1 OLAP là gì?

OLAP là một kỹ thuật sử dụng các thể hiện dữ liệu đa chiều gọi là các khối (cube) nhằm cung cấp khả năng truy xuất nhanh đến dữ liệu của kho dữ liệu. Tạo khối (cube) cho dữ liệu trong các bảng chiều (dimension table) và bảng sự kiện (fact table) trong kho dữ liệu và cung cấp khả năng thực hiện các truy vấn tinh vi và phân tích cho các ứng dụng client.

Trong khi kho dữ liệu và data mart lưu trữ dữ liệu cho phân tích, thì OLAP là kỹ thuật cho phép các ứng dụng client truy xuất hiệu quả dữ liệu này. OLAP cung cấp nhiều lợi ích cho người phân tích, ví dụ như:

Cung cấp mô hình dữ liệu đa chiều trực quan cho phép dễ dàng lựa chọn, định hướng và khám phá dữ liệu.

Cung cấp một ngôn ngữ truy vấn phân tích, cung cấp sức mạnh để khám phá các mối quan hệ trong dữ liệu kinh doanh phức tạp.

Dữ liệu được tính toán trước đối với các truy vấn thường xuyên nhằm làm cho thời gian trả lời rất nhanh đối với các truy vấn đặc biệt.

Cung cấp các công cụ mạnh giúp người dùng tạo các khung nhìn mới của dữ liệu dựa trên một tập các hàm tính toán đặc biệt.

OLAP được đặt ra để xử lý các truy vấn liên quan đến lượng dữ liệu rất lớn mà nếu cho thực thi các truy vấn này trong hệ thống OLTP sẽ không thể cho kết quả hoặc sẽ mất rất nhiều thời gian.

2 Mô hình dữ liệu đa chiều là gì:

Các nhà quản lý kinh doanh có khuynh hướng suy nghĩ theo “nhiều chiều” (multidimensionally). Ví dụ như họ có khuynh hướng mô tả những gì mà công ty làm như sau:

“Chúng tôi kinh doanh các sản phẩm trong nhiều thị trường khác nhau, và chúng tôi đánh giá hiệu quả thực hiện của chúng tôi qua thời gian”.

Những người thiết kế kho dữ liệu thường lắng nghe cẩn thận những từ đó và họ thêm vào những nhấn mạnh đặc biệt của họ như:

“Chúng tôi kinh doanh các sản phẩm trong nhiều thị trường khác nhau, và chúng tôi đánh giá hiệu quả thực hiện của chúng tôi qua thời gian”.

Suy nghĩ một cách trực giác, việc kinh doanh như một khối (cube) dữ liệu, với các nhãn trên mỗi cạnh của khối (xem hình bên dưới). Các điểm bên trong khối là các giao điểm của các cạnh. Với mô tả kinh doanh ở trên, các cạnh của khối là Sản phẩm, Thị trường, và Thời gian. Hầu hết mọi người đều có thể nhanh chóng hiểu và tưởng tượng rằng các điểm bên trong khối là các độ đo hiệu quả kinh doanh mà được kết hợp giữa các giá trị Sản phẩm, Thị trường và Thời gian.

Mô phỏng các chiều trong kinh doanh

Một khối dữ liệu (datacube) thì không nhất thiết phải có cấu trúc 3 chiều (3-D), nhưng về cơ bản là có thể có N chiều (N-D). Những cạnh của khối được gọi là các chiều (dimensions), mà đó là các mặt hoặc các thực thể ứng với những khía cạnh mà tổ chức muốn ghi nhận. Mỗi chiều có thể kết hợp với một bảng chiều (dimension table) nhằm mô tả cho chiều đó. Ví dụ, một bảng chiều của Sản phẩm có thể chứa những thuộc tính như Ma_sanpham, Mo_ta, Ten_sanpham, Loai_SP,… mà có thể được chỉ ra bởi nhà quản trị hoặc các nhà phân tích dữ liệu. Với những chiều không được phân loại, như là Thời gian, hệ thống kho dữ liệu sẽ có thể tự động phát sinh tương ứng với bảng chiều (dimension table) dựa trên loại dữ liệu. Cần nói thêm rằng, chiều Thời gian trên thực tế có ý nghĩa đặc biệt đối với việc hỗ trợ quyết định cho các khuynh hướng phân tích. Thường thì nó được mong muốn có một vài tri thức gắn liền với lịch và những mặt khác của chiều thời gian.

Hơn nữa, một khối dữ liệu trong kho dữ liệu phần lớn được xây dựng để đo hiệu quả của công ty. Do đó một mô hình dữ liệu đa chiều đặc thù được tổ chức xung quanh một chủ đề mà được thể hiện bởi một bảng sự kiện (fact table) của nhiều độ đo số học (là các đối tượng của phân tích). Ví dụ, một bảng sự kiện có thể chứa số mặt hàng bán, thu nhập, tồn kho, ngân sách,… Mỗi độ đo số học phụ thuộc vào một tập các chiều cung cấp ngữ cảnh cho độ đo đó. Vì thế, các chiều kết hợp với nhau được xem như xác định duy nhất độ đo, là một giá trị trong không gian đa chiều. Ví dụ như một kết hợp của Sản phẩm, Thời gian, Thị trường vào 1 thời điểm là một độ đo duy nhất so với các kết hợp khác.

Các chiều được phân cấp theo loại. Ví dụ như chiều Thời gian có thể được mô tả bởi các thuộc tính như Năm, Quý, Tháng và Ngày. Mặt khác, các thuộc tính của một chiều có thể được tổ chức vào một lưới mà chỉ ra một phần trật tự của chiều. Vì thế, cũng với chiều Thời gian có thể được tổ chức thành Năm, Quý, Tháng, Tuần và Ngày. Với sự sắp xếp này, chiều Thời gian không còn phân cấp vì có những tuần trong năm có thể thuộc về nhiều tháng khác nhau.

Vì vậy, nếu mỗi chiều chứa nhiều mức trừu tượng, dữ liệu có thể được xem từ nhiều khung nhìn linh động khác nhau. Một số thao tác điển hình của khối dữ liệu như roll-up (tăng mức độ trừu tượng), drill-down (giảm mức độ trừu tượng hoặc tăng mức chi tiết), slice and dice (chọn và chiếu), và pivot (định hướng lại khung nhìn đa chiều của dữ liệu), cho phép tương tác truy vấn và phân tích dữ liệu rất tiện lợi. Những thao tác đó được biết như Xử lý phân tích trực tuyến (On-Line Analytical Processing – OLAP).

Những nhà ra quyết định thường có những câu hỏi có dạng như “tính toán và xếp hạng tổng số lượng hàng hoá bán được theo mỗi quốc gia (hoặc theo mỗi năm)”. Họ cũng muốn so sánh hai độ đo số học như số lượng hàng bán và ngân sách được tổng hợp bởi cùng các chiều. Như vậy, một đặc tính để phân biệt của mô hình dữ liệu đa chiều là nó nhấn mạnh sự tổng hợp của các độ đo bởi một hoặc nhiều chiều, mà đó là một trong những thao tác chính yếu để tăng tốc độ xử lý truy vấn.

3 Giới thiệu dịch vụ OLAP (OLAP Services) của Microsoft SQL Server:

Dịch vụ OLAP là một server tầng giữa (midle-tier server) phục vụ cho phân tích xử lý trực tuyến (OLAP). Hệ thống dịch vụ OLAP là một công cụ mạnh trong việc xây dựng các khối đa chiều của dữ liệu cho phân tích và cung cấp khả năng truy xuất nhanh đến thông tin khối cho các client.

Kiến trúc dịch vụ OLAP được chia thành 2 phần: Phần server (được đại diện bởi OLAP server) và phần client (là dịch vụ PivotTable). Cả dịch vụ OLAP và dịch vụ PivotTable đều cho phép thiết kế, tạo mới và quản lý các khối (cube) từ kho dữ liệu (data warehouse) và cho phép các client truy xuất đến dữ liệu OLAP. Có thể hiểu rằng OLAP server quản lý dữ liệu còn dịch vụ PivotTable làm việc với server để cho client truy xuất dữ liệu.

Các đặc điểm của dịch vụ OLAP:

Dễ sử dụng: Bằng cách cung cấp các giao diện người dùng và các trợ giúp thực hiện (wizard).

Linh động: Mô hình dữ liệu mạnh cho định nghĩa khối (cube) và lưu trữ.

Các khối có thể ghi (Write-enable): Cho các kịch bản phân tích dạng “what if”.

Kiến trúc có thể co dãn (scalable architecture): Cung cấp một sự đa dạng các kịch bản lưu trữ và giải pháp tự động đối với “hội chứng bùng nổ dữ liệu” mà gây khó chịu cho các kỹ thuật OLAP.

Tích hợp các công cụ quản trị, bảo mật, nguồn dữ liệu và client/server caching.

Hỗ trợ rộng rãi các hàm API và kiến trúc mở để hỗ trợ các ứng dụng tuỳ ý.

4 So sánh OLAP với OLTP:

Đặc trưng của các ứng dụng OLTP (On-Line Transaction Processing) là các tác vụ xử lý tự động ghi chép dữ liệu xử lý tác vụ của một tổ chức như ghi nhận đơn đặt hàng và các giao dịch ngân hàng (chúng là những công việc hàng ngày của tổ chức thương mại) mà cần phải đọc hoặc cập nhật một vài mẩu tin dựa trên khoá chính của chúng. Những tác vụ đó có cấu trúc, được lặp lại, bao gồm các giao dịch ngắn, tối giản và tách biệt, yêu cầu dữ liệu chi tiết và mới cập nhật. Các cơ sở dữ liệu tác nghiệp có xu hướng từ vài trăm megabyte đến hàng gigabyte kích thước và chỉ lưu trữ các dữ liệu hiện hành. Tính nhất quán và khả năng phục hồi của cơ sở dữ liệu là then chốt, và tối đa thông lượng giao dịch là thước đo chính yếu. Vì thế cơ sở dữ liệu được thiết kế để tối thiểu các xung đột trùng lắp.

Còn kho dữ liệu, mục tiêu là hỗ trợ quyết định cho các nhà quản lý. Tính chi tiết và riêng lẻ của các mẩu tin thì ít quan trọng hơn tính lịch sử, tổng kết và hợp nhất của dữ liệu. Do đó, kho dữ liệu thường chứa dữ liệu hợp nhất từ một hoặc nhiều cơ sở dữ liệu tác nghiệp và được thu thập qua một thời gian dài. Kết quả là kích thước kho dữ liệu có khuynh hướng từ vài trăm gigabyte đến hàng terabyte so với các cơ sở dữ liệu tác nghiệp. Kho dữ liệu hỗ trợ các truy vấn phức tạp với thời gian hồi đáp nhanh, các truy vấn phức tạp có thể truy xuất hàng triệu mẩu tin và thực hiện nhiều lần các thao tác quét, kết và tổng hợp. Đối với kho dữ liệu, số lượng truy vấn đưa vào và thời gian hồi đáp quan trọng hơn số lượng giao dịch đưa vào. Mà OLAP là một trong những công cụ cho phép thực hiện hiệu quả các truy vấn này.

Căn cứ vào đó, các cơ sở dữ liệu tác nghiệp được xây dựng để hỗ trợ tốt các tác vụ OLTP, vì thế nếu cố gắng thực thi các truy vấn OLAP phức tạp đối với các cơ sở dữ liệu tác nghiệp sẽ cho kết quả là hiệu quả thực hiện không thể chấp nhận được.

5 Các mô hình lưu trữ hỗ trợ OLAP:

Dịch vụ OLAP hỗ trợ nhiều mô hình lưu trữ dữ liệu khác nhau, mỗi mô hình có các ưu và khuyết điểm riêng, chúng được sử dụng tuỳ theo mục đích khai thác.

5.1 Mô hình Multidimensional OLAP (MOLAP):

Mô hình OLAP đa chiều (MOLAP) lưu trữ dữ liệu cơ sở (là dữ liệu từ các bảng của kho dữ liệu hoặc data mart) và thông tin tổng hợp (là các độ đo được tính toán từ các bảng) trong các cấu trúc đa chiều gọi là các khối (cube). Các cấu trúc này được lưu bên ngoài cơ sở dữ liệu data mart hoặc kho dữ liệu.

Mô hình dữ liệu MOLAP

Lưu trữ các khối (cube) trong cấu trúc MOLAP là tốt nhất cho các truy vấn tổng hợp dữ liệu thường xuyên mà cần thời gian hồi đáp nhanh. Ví dụ, tổng sản phẩm bán được của tất cả các vùng theo quý.

Mô hình MOLAP cho phép thực hiện các truy vấn phân tích dữ liệu tốt nhất vì các đặc điểm sau:

Thông tin tổng hợp và dữ liệu cơ sở được lưu trữ trong cấu trúc đa chiều.

Các thao tác kết (join), là một trong những thao tác tốn chi phí nhất của mô hình quan hệ, thì không cần thiết.

MOLAP sử dụng các thuật toán nén dữ liệu cho phép lưu trữ với ít không gian hơn.

MOLAP sử dụng chỉ mục bitmap cho hiệu quả thực thi tốt hơn.

MOLAP lấy dữ liệu trong khối (cube) rất nhanh bằng cách sử dụng các xử lý truy vấn tốc độ cao và cache dữ liệu (data cache). Thông tin nhận được từ khối (cube) và các bảng OLAP cơ sở chỉ được truy xuất thông tin chi tiết.

MOLAP không xử dụng cơ chế khoá vì dữ liệu là chỉ đọc.

MOLAP có thể được nạp trước vào bộ nhớ cache.

Dữ liệu có thể dễ dàng sao chép đến client cho phân tích không trực tuyến (off-line).

5.2 Mô hình Relational OLAP (ROLAP):

Mô hình OLAP quan hệ (ROLAP) lưu trữ dữ liệu cơ sở và thông tin tổng hợp trong các bảng quan hệ. Các bảng này được lưu trữ trong cùng cơ sở dữ liệu như là các bảng của data mart hoặc kho dữ liệu.

Mô hình dữ liệu ROLAP

Lưu trữ các khối trong cấu trúc ROLAP là tốt nhất cho các truy vấn dữ liệu không thường xuyên. Ví dụ như nếu 80% người dùng truy vấn chỉ dữ liệu trong vòng một năm trở lại đây, các dữ liệu cũ hơn một năm sẽ được đưa vào một cấu trúc ROLAP để giảm không gian đĩa bị chiếm dụng, hơn nữa còn để loại trừ dữ liệu trùng lắp. Lưu trữ dữ liệu trong cấu trúc ROLAP cung cấp các lợi ích sau:

ROLAP cho phép Cube Builder tự động tạo chỉ mục.

ROLAP ánh xạ các tổng hợp có sẵn từ data mart hoặc kho dữ liệu. OLAP Manager được phép xử dụng các tổng hợp có sẵn để tổng hợp mà không cần tính toán lại cho mỗi truy vấn.

ROLAP tạo đòn bẩy cho hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ nhằm cho các nhà quản trị hệ thống duy trì nó hiệu quả hơn.

ROLAP hỗ trợ Microsoft SQL Server, Oracle, Access và Open Database Connectivity (ODBC).

5.3 Mô hình Hybird OLAP (HOLAP):

Mô hình OLAP lai (HOLAP) là sự kết hợp giữa MOLAP và ROLAP.

Mô hình dữ liệu HOLAP

Lưu trữ các khối (cube) trong cấu trúc HOLAP là tốt nhất cho các truy vấn tổng hợp dữ liệu thường xuyên dựa trên một lượng lớn dữ liệu cơ sở. Ví dụ, chúng ta sẽ lưu trữ dữ liệu bán hàng theo hàng quý, hàng năm trong cấu trong MOLAP và dữ liệu hàng tháng, hàng tuần và hàng ngày trong cấu trúc ROLAP.

Lợi ích của việc lưu trữ trong cấu trúc HOLAP là:

Lấy dữ liệu trong khối (cube) nhanh hơn bằng cách sử dụng xử lý truy vấn tốc độ cao của MOLAP.

Tiêu thụ ít không gian lưu trữ hơn MOLAP.

Tránh trùng lắp dữ liệu.

5.4 So sách các mô hình:

Bảng sau so sánh tổng hợp ba mô hình lưu trữ hỗ trợ OLAP:

 

MOLAP

ROLAP

HOLAP

Lưu trữ dữ liệu cơ sở

Khối

Bảng quan hệ

Bảng quan hệ

Lưu trữ thông tin tổng hợp

Khối

Bảng quan hệ

Khối

Hiệu suất thực hiện truy vấn

Nhanh nhất

Chậm nhất

Nhanh

Tiêu thụ không gian lưu trữ

Nhiều

Thấp

Trung bình

Chi phí bảo trì

Cao

Thấp

Trung bình

6 Kiến trúc khối (cube) của OLAP:

Đối tượng chính của OLAP là khối (cube), một thể hiện đa chiều của dữ liệu chi tiết và tổng hợp. Một khối bao gồm một nguồn dữ liệu (Data source), các chiều (Dimensions), các độ đo (Measures) và các phần dành riêng (Partitions). Các khối được thiết kế dựa trên yêu cầu phân tích của người dùng. Một kho dữ liệu có thể hỗ trợ nhiều khối khác nhau như khối Bán hàng, khối Bảng kiểm kê,…

Dữ liệu nguồn của một khối chỉ ra nơi chứa kho dữ liệu cung cấp dữ liệu cho khối.

Các chiều (dimension) được ánh xạ từ các thông tin của các bảng chiều (dimension table) trong kho dữ liệu vào các mức phân cấp, ví dụ như chiều Địa lý thì gồm các mức như Lục địa, Quốc gia, Tỉnh-Thành phố. Các chiều có thể được tạo một cách độc lập và có thể chia sẻ giữa các khối nhằm xây dựng các khối dễ dàng và để chắc chắn rằng thông tin tổng hợp cho phân tích luôn ổn định. Ví dụ, nếu một chiều chia sẻ một phân cấp sản phẩm và được sử dụng trong tất cả các khối thì cấu tạo của thông tin tổng hợp về sản phẩm sẽ ổn định giữa các khối sử dụng chiều đó.

Một chiều ảo (virtual dimension) là một dạng đặc biệt của chiều mà ánh xạ các thuộc tính từ các thành viên (member) của một chiều khác để sau đó có thể được sử dụng trong các khối. Ví dụ, một chiều ảo của thuộc tính kích thước sản phẩm cho phép một khối (cube) tổng hợp dữ liệu như số lượng sản phẩm bán được theo kích thước, hoặc như số lượng áo bán được theo kiểu và theo kích thước. Các chiều ảo (virtual dimension) và các thuộc tính thành viên được đánh giá là cần thiết cho các truy vấn và chúng không đòi hỏi phải có các khối lưu trữ vật lý.

Các độ đo (measure) xác định các giá trị số từ bảng sự kiện (fact table) mà được tổng hợp cho phân tích như giá bán, chi phí hoặc số lượng bán.

Các phần dành riêng (partition) là các vật chứa lưu trữ đa chiều, giữ dữ liệu của khối. Mỗi khối chứa ít nhất một partition, và dữ liệu của khối có thể kết hợp từ nhiều partition. Mỗi partition có thể lấy dữ liệu một nguồn dữ liệu khác nhau và có thể lưu trong một vị trí riêng biệt (separate). Dữ liệu của một partition có thể được cập nhật độc lập với các partition khác trong một khối. Ví dụ, dữ liệu của một khối có thể được chia theo thời gian, với một partition chứa dữ liệu của năm hiện hành, một partition khác chứa dữ liệu của năm trước, và một partition thứ ba chứa tất cả dữ liệu của các năm trước nữa.

Các partition của một khối có thể được lưu trữ độc lập trong các cách thức khác nhau với các mức độ tổng kết khác nhau. Các partition không thể hiện đối với người dùng, đối với họ một khối (cube) là một đối tượng đơn, và chúng cung cấp các tuỳ chọn đa dạng để quản lý dữ liệu OLAP.

Một khối ảo (virtual cube) là một khung nhìn luận lý (logic) của các phần chia của một hoặc nhiều khối. Một khối ảo có thể được sử dụng để kết (join) các khối khác nhau để chia sẻ một chiều chung nào đó, ví dụ như có thể kết giữa khối Bán hàng và khối Kho nhằm các mục đích phân tích đặc biệt nào đó trong khi duy trì các khối tách biệt cho đơn giản. Các chiều (dimension) và các độ đo (measure) có thể được chọn từ các khối được kết để thể hiện trong khối ảo.

7 Mô hình kiến trúc dịch vụ OLAP:

Kiến trúc dịch vụ OLAP gồm 2 thành phần: Server và Client

7.1 Kiến trúc thành phần Server:

Kiến trúc thành phần Server

Dịch vụ OLAP của SQL Server cung cấp thành phần Server có khả năng tạo và quản lý dữ liệu OLAP đa chiều, đồng thời cung cấp dữ liệu cho client qua dịch vụ PivotTable (PivotTable Service).

Các thao tác (operation) của thành phần Server bao gồm việc tạo các khối dữ liệu đa chiều từ kho cơ sở dữ liệu quan hệ và lưu trữ chúng trong các cấu trúc khối đa chiều (MOLAP), trong cơ sở dữ liệu quan hệ (ROLAP) hoặc kết hợp cả hai (HOLAP). Siêu dữ liệu (metadata) của các cấu trúc khối đa chiều được lưu trữ trong một kho (repository) trong cơ sở dữ liệu quan hệ.

Các thao tác được thành phần Server cung cấp gồm:

Khả năng tạo và quản lý các khối của OLAP.

Phục vụ lấy dữ liệu và làm cho nó có thể sử dụng được từ các ứng dụng client.

7.2 Kiến trúc thành phần Client:

Kiến trúc thành phần Client

Thành phần client là dịch vụ PivotTable giao tiếp với OLAP server và cung cấp giao diện cho các ứng dụng client sử dụng truy cập dữ liệu OLAP trên server. Các ứng dụng client kết nối đến dịch vụ PivotTable bằng cách sử dụng giao diện OLE DB hoặc mô hình ADO (Microsoft ActiveX Data Objects).

Các ứng dụng client có thể sử dụng dịch vụ PivotTable để lấy dữ liệu từ cơ sở dữ liệu OLAP.

Dịch vụ PivotTable có thể tạo các khối cục bộ mà đó là các tập con của các khối cư trú trên server. Các khối cục bộ có thể được sử dụng để làm tăng hiệu quả thực hiện và sử dụng để thực hiện các phân tích không trực tuyến (off-line).

Dịch vụ PivotTable là một công cụ lưu trữ, duyệt và phân tích khối (cube). PivotTable là một OLAP Server xử lý tại chỗ với cả các đặc tính phân tích trực tuyến (on-line) và không trực tuyến (off-line) mà:

Cung cấp truy cập trực tuyến đến dữ liệu OLAP như một client của dịch vụ OLAP.

Bao gồm các đặc tính phân tích dữ liệu, xây dựng khối và quản lý cache.

Cho phép các khối (cube) lưu trữ cục bộ để phân tích không trực tuyến (off-line) như là kết nối đến dữ liệu dịch vụ OLAP trực tuyến.

Nguồn: Lê Hoàng Dũng, Nguyễn Trần Minh Khuê

_1114113944.unknown
Gửi nhận xét của bạn về tài liệu này
comments powered by Disqus
Tài liệu liên quan
Có thể bạn quan tâm
hệ hỗ trợ ra quyết định Lượt tải: 94 Lượt xem: 8043
BÀI 30: TRUYỀN TIN QUA XINAP Lượt tải: 5 Lượt xem: 6746
Giáo trình Microsoft Access 2007 Lượt tải: 59 Lượt xem: 5179