Thành viên dinhphung1201

Bài 26: Tình hình xã hội nửa đầu thế kỷ XIX

- 11 tháng trước
Chia sẻ Download
Hệ thống đang nâng cấp. Tài liệu này chưa thể xem online
Thành viên dinhphung1201

Bài 26: Tình hình xã hội nửa đầu thế kỷ XIX

- 11 tháng trước
5,099
Báo lỗi

Bài 26: Tình hình xã hội nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dânI. Mục tiêu bài học.1. Kiến thức: - Trình bày được tình hình xã hội nước ta nửa đầu thế kỷ XIX và so sánh với tình hình xã hội ở thế kỷ XVIII. - Nêu được nguyên nhân gây nên tình trạng khổ cực của nhân dân dưới thời Nguyễn. - Trình bày được đặc điểm của phong trào đấu tranh chống phong kiến ở nửa đầu thế kỷ XIX.- So sánh được phong trào đấu tranh của nhân dân dưới thời Nguyễn với các triều đại trước. Đánh giá được các phong trào đó.2. Kỹ năng: - Rèn luyện kỹ năng tổng hợp, phân tích sự kiện.3. Thái độ: - Bồi dưỡng ý thức có trách nhiệm với nhân dân, quan tâm đến đời sống cộng đồng.II. Thiết bị và tài liệu dạy – học. - Sưu tầm các câu thơ, ca dao về cuộc sống của nhân dân lao động và các cuộc khởi nghĩa.III. Tiến trình dạy học.1. Ổn định tổ chức.2. Giới thiệu bài mới:Đầu thế kỉ XIX, đất nước trở lại thống nhất dưới sự thống trị của nhà nước phong kiến nhà Nguyễn. Nhưng những thể chế cũ của chế độ phong kiến vẫn được duy trì,nên nhà Nguyễn không tạo ra được những điều kiện mới để thoát ra khởi khủng hoảng của chế độ phong kiến Việt Nam.Cuộc sống nhân dân ngày càng cực khổ,mâu thuẫn giữa giai cấp phong kiến và nhân dân lao động ngày càng gay gắt, hàng trăm cuộc khởi nghĩa nông dân trong giai đoạn này đã bùng nổ để chống lại chế độ phong kiến.Trong bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về tình hình xã hội nửa đầu thế kỉ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân.3. Tổ chức dạy học:Hoạt động của GV – HSNội dung kiến thức- GV gợi lại kiến thức cũ cho HS:(?) Nhà Nguyễn lên ngôi trong hoàn cảnh như thế nào?Gợi ý: nhà Nguyễn lên ngôi sau một giai đoạn nội chiến ác liệt => Tình hình chính trị xã hội phức tạp. + Chế độ phong kiến đang trên bước đường suy tàn.GV mở rộng: Bản thân nhà Nguyễn đại diện cho tập đoàn phong kiến thống trị cũ. Hơn nữa, cuộc khủng hoảng xã hội nửa sau thế kỷ XVIII đã khiến nhà nước quân chủ chuyên chế phong kiến thời Nguyễn phải tăng thêm tính chuyên chế, củng cố quan hệ sản xuất.(?) Tình hình xã hội dưới thời Nguyễn có đặc điểm gì?- HS trả lời.- GV mở rộng tệ tham quan thời kỳ này: “cái hại quan lại là một hai phần, còn lại là cái hại cường hào đến 8,9 phần” (Nguyễn Công Trứ).(?) Trước tình hình trên em có suy nghĩ gì về cuộc sống của nhân dân ta dưới thời Nguyễn?- GV mở rộng: + Hàng năm nhân dân phải chịu nhiều thứ thuế: thuế ruộng, thuế nhân đinh…+ Mỗi năm phải chịu 60 ngày lao dịch. Bên cạnh đó các vua Nguyễn còn tập trung sức dân, của cải để xây dựng kinh thành, cung điện…+ Thiên tai mất mùa đói kém thường xuyên xảy ra. Trận bão năm 1842 làm tỉnh Nghệ An đổ sập 40.753 ngôi nhà, chết 5300 người, dịch tả năm 1820 làm chết 5400 người…Một bài vè đương thời có câu: Xác chết đầy nghĩa địa Thây thối bên cầu Trời ảm đạm u sầu Cảnh hoang tàn đói rét.(?) Em hãy nêu một số tác phẩm văn học miêu tả bức tranh xã hội thời kỳ này?- GV liên hệ với tác phẩm văn học cùng thời khắc họa rõ nét bức tranh xã hội Việt Nam thời Nguyễn. Tiêu biểu là Truyện Kiều của Nguyễn Du. Tác phẩm đã mô tả một xã hội đầy rẫy bất công và thối nát.- GV chuẩn bị phiếu học tập và yêu cầu HS điền theo mẫu:Cuộc khởi nghĩaThời gianĐịa bànLực lượng tham giaKết quả- GV mở rộng: giới thiệu về lãnh tụ và các cuộc khởi nghĩa nông dân thời kỳ này.+ Phan Bá Vành: là người làng Minh Giám (Vũ Thư, Thái Bình). Ông tập hợp quân sỹ từ rất sớm. Năm 1824 – 1825 nạn đói diễn ra ở Hải Dương, Sơn Nam nhân có sao chổi, Phan Bá Vành lấy đó làm cớ, nhanh chóng mở rộng hoạt động ra các vùng Nam Định, Thái Bình, Hải Dương. Ông đặt căn cứ tại Trà Lũ – Thái Bình. Được sự giúp đỡ của các tướng cũ Tây Sơn và một số nhân vật có tiếng ở địa phương, thanh thế của

Nội dung

Bài 26:

Tình hình xã hội nửa đầu thế kỷ XIX

và phong trào đấu tranh của nhân dân

I. Mục tiêu bài học.

1. Kiến thức:

- Trình bày được tình hình xã hội nước ta nửa đầu thế kỷ XIX và so sánh với tình hình xã hội ở thế kỷ XVIII.

- Nêu được nguyên nhân gây nên tình trạng khổ cực của nhân dân dưới thời Nguyễn.

- Trình bày được đặc điểm của phong trào đấu tranh chống phong kiến ở nửa đầu thế kỷ XIX.

- So sánh được phong trào đấu tranh của nhân dân dưới thời Nguyễn với các triều đại trước. Đánh giá được các phong trào đó.

2. Kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng tổng hợp, phân tích sự kiện.

3. Thái độ:

- Bồi dưỡng ý thức có trách nhiệm với nhân dân, quan tâm đến đời sống cộng đồng.

II. Thiết bị và tài liệu dạy – học.

- Sưu tầm các câu thơ, ca dao về cuộc sống của nhân dân lao động và các cuộc khởi nghĩa.

III. Tiến trình dạy học.

1. Ổn định tổ chức.

2. Giới thiệu bài mới:

Đầu thế kỉ XIX, đất nước trở lại thống nhất dưới sự thống trị của nhà nước phong kiến nhà Nguyễn. Nhưng những thể chế cũ của chế độ phong kiến vẫn được duy trì,nên nhà Nguyễn không tạo ra được những điều kiện mới để thoát ra khởi khủng hoảng của chế độ phong kiến Việt Nam.Cuộc sống nhân dân ngày càng cực khổ,mâu thuẫn giữa giai cấp phong kiến và nhân dân lao động ngày càng gay gắt, hàng trăm cuộc khởi nghĩa nông dân trong giai đoạn này đã bùng nổ để chống lại chế độ phong kiến.

Trong bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về tình hình xã hội nửa đầu thế kỉ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân.

3. Tổ chức dạy học:

Hoạt động của GV – HS

Nội dung kiến thức

- GV gợi lại kiến thức cũ cho HS:

(?) Nhà Nguyễn lên ngôi trong hoàn cảnh như thế nào?

Gợi ý: nhà Nguyễn lên ngôi sau một giai đoạn nội chiến ác liệt => Tình hình chính trị xã hội phức tạp.

+ Chế độ phong kiến đang trên bước đường suy tàn.

GV mở rộng: Bản thân nhà Nguyễn đại diện cho tập đoàn phong kiến thống trị cũ. Hơn nữa, cuộc khủng hoảng xã hội nửa sau thế kỷ XVIII đã khiến nhà nước quân chủ chuyên chế phong kiến thời Nguyễn phải tăng thêm tính chuyên chế, củng cố quan hệ sản xuất.

(?) Tình hình xã hội dưới thời Nguyễn có đặc điểm gì?

- HS trả lời.

- GV mở rộng tệ tham quan thời kỳ này: “cái hại quan lại là một hai phần, còn lại là cái hại cường hào đến 8,9 phần” (Nguyễn Công Trứ).

(?) Trước tình hình trên em có suy nghĩ gì về cuộc sống của nhân dân ta dưới thời Nguyễn?

- GV mở rộng: + Hàng năm nhân dân phải chịu nhiều thứ thuế: thuế ruộng, thuế nhân đinh…

+ Mỗi năm phải chịu 60 ngày lao dịch. Bên cạnh đó các vua Nguyễn còn tập trung sức dân, của cải để xây dựng kinh thành, cung điện…

+ Thiên tai mất mùa đói kém thường xuyên xảy ra. Trận bão năm 1842 làm tỉnh Nghệ An đổ sập 40.753 ngôi nhà, chết 5300 người, dịch tả năm 1820 làm chết 5400 người…

Một bài vè đương thời có câu:

Xác chết đầy nghĩa địa

Thây thối bên cầu

Trời ảm đạm u sầu

Cảnh hoang tàn đói rét.

(?) Em hãy nêu một số tác phẩm văn học miêu tả bức tranh xã hội thời kỳ này?

- GV liên hệ với tác phẩm văn học cùng thời khắc họa rõ nét bức tranh xã hội Việt Nam thời Nguyễn. Tiêu biểu là Truyện Kiều của Nguyễn Du. Tác phẩm đã mô tả một xã hội đầy rẫy bất công và thối nát.

- GV chuẩn bị phiếu học tập và yêu cầu HS điền theo mẫu:

Cuộc khởi nghĩa

Thời gian

Địa bàn

Lực lượng tham gia

Kết quả

- GV mở rộng: giới thiệu về lãnh tụ và các cuộc khởi nghĩa nông dân thời kỳ này.

+ Phan Bá Vành: là người làng Minh Giám (Vũ Thư, Thái Bình). Ông tập hợp quân sỹ từ rất sớm. Năm 1824 – 1825 nạn đói diễn ra ở Hải Dương, Sơn Nam nhân có sao chổi, Phan Bá Vành lấy đó làm cớ, nhanh chóng mở rộng hoạt động ra các vùng Nam Định, Thái Bình, Hải Dương. Ông đặt căn cứ tại Trà Lũ – Thái Bình. Được sự giúp đỡ của các tướng cũ Tây Sơn và một số nhân vật có tiếng ở địa phương, thanh thế của cuộc khởi nghĩa ngày càng lớn mạnh. Năm 1827 Minh Mạng tập hợp lực lượng tấn công dữ dội. Khởi nghĩa bị dập tắt, Minh Mạng ra lệnh “Phá dỡ hết nhà cửa, lũy tre, cây cối không sót một thứ gì, 7000 – 8000 người bị bắt” (Đại cương LSVN).

+ Cao Bá Quát vốn là một nhà Nho nổi tiếng. Năm 1847 ông được bổ làm giáo thụ phủ Quốc Oai. Thấy bao cảnh bất công của xã hội và đói khổ của nhân dân, ông từ quan về nhà liên hệ với một số sỹ phu Bắc Kỳ, suy tôn chắt xa của vua Lê là Lê Duy Cự lên làm vua, giương cao ngọn cờ phù Lê, tập hợp nhân dân nghèo nổi dậy. Do lực lượng yếu nên 1855 cuộc khởi nghĩa bị dập tắt. Khởi nghĩa Cao Bá Quát chấm dứt một giai đoạn khởi nghĩa của nông dân miền xuôi.

+ Lê Văn Khôi vốn thuộc dòng họ Nguyễn sau đó được Lê Văn Duyệt nhận làm con nuôi nên đổi sang họ Lê. Lê Văn Duyệt làm tổng Gia Định đã chống đối Minh Mạng nên khi Lê Văn Duyệt mất, Lê Văn Khôi bị giam vào ngục. Năm 1833 Lê Văn Khôi cùng 27 người đồng mưu phá ngục, thả phạm nhân, phát vũ khí cho họ, tập hợp quân lính phát hịch khởi nghĩa. Nghĩa quân nhanh chóng làm chủ vùng Nam Kỳ. Khi triều đình mang quân đàn áp, lực lượng nghĩa quân suy yếu dần. Năm 1835 phong trào bị dập tắt hoàn toàn.

(?) Vì sao các cuộc khởi nghĩa của nông dân thời kỳ này lại không giành được thắng lợi?

+ Lực lượng khởi nghĩa chưa mạnh.

+ Các cuộc khởi nghĩa diễn ra manh mún, lẻ tẻ không có sự liên kết với nhau.

+ Chính quyền nhà Nguyễn thời kỳ này còn mạnh, có khả năng đàn áp các phong trào.

(?) So với các triều đại trước, cuộc đấu tranh của nông dân thời Nguyễn có điểm gì khác?

Gợi ý:

+ Các phong trào diễn ra liên tục suốt từ đầu thời Nguyễn.

+ Phong trào thu hút được đông đảo tầng lớp trong xã hội tham gia, lên tới 400 cuộc khởi nghĩa nổ ra trong khoảng nửa thế kỷ.

+ Phong trào diễn ra khắp các vùng miền trên tổ quốc và bước đầu có sự liên kết với nhau nhưng sự liên kết này chưa chắc chắn nên triều đình đã lợi dụng những sơ hở, sai lầm của phong trào nên đàn áp.

- HS theo dõi SGK.

(?) Vì sao các dân tộc ít người lại nổi dậy đấu tranh?

+ Tác động của phong trào nông dân trên khắp cả nước.

+ Các dân tộc ít người nói riêng và nhân dân ta dưới thời Nguyễn nói chung đều bất mãn với triều đình.

(?) Nêu các phong trào đấu tranh tiêu biểu của các dân tộc ít người?

- Phong trào đấu tranh của các dân tộc ít người đã phản ánh sự bất bình sâu sắc của mọi tầng lớp nhân dân với chính sách của triều đình.

- Khi Pháp có những hành động chuẩn bị xâm lược nước ta, các phong trào đấu tranh của nhân dân lắng xuống chứng tỏ tuy bất bình với triều đình nhưng các giai cấp vẫn đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.

1. Tình hình xã hội và đời sống của nhân dân.

* Tình hình xã hội:

- Nhà Nguyễn tăng cường tính chuyên chế, củng cố quan hệ sản xuất phong kiến.

- Xã hội có sự phân hóa giai cấp sâu sắc:

+ Giai cấp thống trị: vua, quan và địa chủ.

+ Giai cấp bị trị: nông dân và nhân dân lao động.

* Đời sống nhân dân.

- Đời sống nhân dân vô cùng khổ cực.

- Nguyên nhân:

+ Tệ tham quan ô lại rất phổ biến.

+ Ở nông thôn địa chủ cường hào ức hiếp nhân dân.

+ Thiên tai, mất mùa đói kém diễn ra liên tục.

=> bùng lên các phong trào của nông dân.

2. Phong trào đấu tranh của nhân dân và binh lính.

* Khởi nghĩa Phan Bá Vành:

- Người lãnh đạo: Phan Bá Vành.

- Thời gian: 1821 – 1827.

- Địa bàn hoạt động: Sơn Nam Hạ (Nam Định, Thái Bình…), trấn Hải Dương, An Quảng.

- Lực lượng tham gia: Nông dân.

- Kết quả: thất bại

* Khởi nghĩa Cao Bá Quát:

- Người lãnh đạo: Cao Bá Quát.

- Thời gian: 1854 – 1855.

- Địa bàn hoạt động: Ứng Hòa (Hà Tây), Hà Nội Hưng Yên.

- Lực lượng tham gia: dân nghèo.

- Kết quả: thất bại.

* Khởi nghĩa Lê Văn Khôi:

- Người lãnh đạo: Lê Văn Khôi.

- Thời gian: 1833 – 1835.

- Địa bàn: Phiên An (Gia Định), vùng Nam Bộ.

- Lực lượng tham gia: binh lính.

- Kết quả: thất bại.

3. Đấu tranh của các dân tộc ít người.

- Các phong trào diễn ra liên tục từ Bắc vào Nam.

- Phía Bắc:

+ Khởi nghĩa của Nông Văn Vân ở Cao Bằng (1833 – 1835).

+ Khởi nghĩa của tù trưởng họ Quách ở Hòa Bình, Tây Thanh Hóa (1832 – 1838).

- Phía Tây Nam Kỳ nổ ra các cuộc khởi nghĩa của người Khơ – me (1840 – 1848)

- Các phong trào tạm lắng xuống khi thực dân Pháp chuẩn bị xâm lược nước ta.

4. Củng cố - bài tập về nhà:

* Củng cố:

- Dưới thời Nguyễn, quan lại nhũng nhiễu, đời sống của nhân dân khổ cực => nhiều cuộc đấu tranh của nông dân, binh lính và các dân tộc ít người đã nổ ra.

- So với thời kỳ trước, các phong trào đấu tranh dưới thời Nguyễn có nhiều điểm khác biệt.

* Bài tập về nhà:

- Học các câu hỏi trong SGK.

- Kẻ lại bảng tóm tắt các cuộc khởi nghĩa nông dân.

Đơn vị chủ quản: CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ THIÊN THI
372/10 Điện Biên Phủ, Phường 17, Q.Bình Thạnh, HCM
giấy phép MXH: 102/GXN - TTĐT
Lên đầu trang