Thành viên idoc2012

Atlas giải phẫu người - Phần nội tạng (Phần 20)

- 12 tháng trước
Chia sẻ
/20 trang
Tải xuống
Tải xuống miễn phí (20 trang)
Thành viên idoc2012

Atlas giải phẫu người - Phần nội tạng (Phần 20)

- 12 tháng trước
199
Báo lỗi

Cuốn Atlas giải phẫu người mà các bạn đang cầm trên tay có nội dung đề cập chủ yếu tới các tạng(cơ quan). Tác phẩm được xuất bản bằng tiếng anh và là công trình đầu tiên thuộc thể loại này của ngành giải phẫu học Rumani. "Atlas giải phẫu người" trước hết là sự thừa kế và phát triển tư tưởng của nhà giải phẫu học vĩ đại Francisc Josef Rainer, cha đẻ của ngành giải phẫu học Rumani. Nền tảng tư tưởng khoa học của Rainer bắt nguồn từ cách nhìn nhận cấu trúc theo chức năng.

Nội dung

vung ntlY de len toi nen co va t~n het bfing e,lch do vito hfji lliu linh /nfl-ch ben trai hQp hili lIll/) nu;ch canh trong va linh mQch c/u'di don Ireii (con gQi Ill. hfji luu pirogo{n.

Chu6i than kinh giao cam thilt lung

Chuo; than kinh giao cam th&t lung n,)m (j khoang sau phuc m~c cua (; bl,lng, d hai ben cua than c{lC doL so'ng th&t [ling; (·huol nay In phan tiep n01 cua chuai than I,i"h gwo cam ng{/c, kif tit Cd hocwh Wi ngang mlcc l,J nho.

Chuo; ,!I(ln kinh giao cam (truncus sympalhicus) thfit lung 13 mQt thung than klllh, ma tl'en dUdng eli co nhung h(lch than '~iflh giao cam xen vao gilla,

K61 trang ngang

Ta trang DOng mach k6t Irang phai

Than phai TInh mach linh phal D¢ng mach tinh phai

Niau quan phai

Chuoi than kinh giao cam thdt lung nho hdn so voi chuoi than kinh giao cam ng~c, va 1:6 4-5 ht,lch than kinh giao cam xen vao giua, chu ng nAm d ngang muc di.e than dot song thdt lling Wdng ung.

Chuoi than kinh glao cam th~t lung c6 nhung lien quan nht! sau: chuoi ben phai lien quan d phfa tntoc voi lil/h !nfl-ch chil dUdi, va tinh In(tch ch(iu goc phai; chuoi ben tnli lien quan d phia tntoc mQt philn viii d6ng tnQch chil b(lng. Ca hai chu6i lien quan ve ph1a sau-tl'ong voi cf)t SOfig th&t lling, va 'Ie phfa sau·ngoai v(ji nhung eho bam eua cd that lling,

Nhung n'\imh chinh cua chuoi th£l.n kinh giao cam th~t lung la: (a) nhung nluinh quan" dtjng m«ch Chl/; (b) nhung nhanh no'i ti.~p giua hai chuai thiln kinh giao cam. d hai ben, (c) ddy than kinh t(trlg ch(iu be, hinh thanh boi nhung nhanh t~ng xuat phftt tit 4-5 h(lch giao cam Lltlit lung.

M;:IC treo k6t Irang ngang

Tuy DOng mach k~1 trang gil1a DOng mach mac treo Irang Iren

TInh mach mac treo Irang Irem

£>¢ng m;:lch mac treo trang dLfOi DOng mach chu bung TInh mach chu dl16'l DOng mach h6i k611rang

Cac DM va TM h6i trang

Hinh 226. Khoang sau phuc m~c (nita ben phai)

269

cae nhanh nay hQp nh ilt thanh day than kinh tt;tllg ch(iu be a ngang muc mom nh6; a day, hai day than kinh t(;mg phai va trili ella hai ben hQp nhat thanh mQt "day than kinh trU{JC cung", day than kinh trude eung khi di vao trong ch~u be l~i philn chia ra thi\nh hai day than kinh h(l vi phiii va trai, (d) nhOng nhanh n6i tiep (rami communi· cantes) hQp nhat vai nhau dtf t~o nen dam rot than kinh thdt lling-chu, dam r01 nay bao quanh dijng m(lch chu bl:lng va lien tiep d phia tren vai dam rot dudng va d phia dttai vai cae dam roi ht;L vi (hinh 224).

Tinh ~ch chu diJOl - ---cF

Hach bach h~IOOhoanh

DOng mach than tang

mach Th>o

Than (~ch huyat) _ ---a Ihlt kmg

Cae ~ch b¢l ---+---=~ huyat cling

Cae~~ ~T--->'~S~m h~t eMu ngoai

Darn rai t<;lng (Dam rai dU'dng) (Plexus coeliacus seu solaris)

Dam rOt dudng ia mQt dam r6i thlin kinh phue t{lP va nAm a m~t truac d{mg m(lch chu bl,lng trong khoang tit nguyen uy ella dijng mt;tch than tt;tng tai nguyen uy ella cac dijng mC!ch th(in (til' dot song ngt,tc thu 12 tai dot song thdt lling thu 1; dam r6i duong co ba doi h(,lch than kinh va rat nhieu s<,ji thlin kinh lien ket giua nhOng h~ch do (hinh 224).

DOng mach VI trai (vanh vi) Cae hach bach huyal V! Irai

DOng mach hoanh dl.ltli

~~~~~~~~~ DOng mach lach (dOng mach ty) 06ng mach gan chung O¢ng mo\lch Ih~n lrai ~ mach mac !reo lrang Irtln DOng mach ctni bung

Cae ho\lch bach huyet Ihalll.mg

Ni~u qulin Irai :~:j.'tt-==- DOng ffio\lcl'l eMu g6c (ch3u chung) Tinh mach eMu gOC (eMu chung)

'---- e'e hach bi\lch huyaf eh~u Irong

Hinh 227. Cae h~eh va m~ch b~eh huyel a khoang sau phue m~c

270

1) Nhfing h<;lch thfrn kinh (baa gom hll-ch bim nguy¢t, hg,ch chu-mg,c treo trang tren va hg,ch chii-th(in), cVQc phan bo lfin hl'Q't tit tren xu5ng dubi, va n~m b gan nguyen uy cua cac at)ng mg,ch than tg,ng, d¢ng mg,ch m(Lc treo trang tren va cae ai)ng m(Lch th¢n.

Cae hg,ch ban nguy¢t (ganglia coeliaca): c6 hai hl;lch nAm d sat hai ben dlidng giUa, d ben phai va ben trai cua a(ing m(Lch than t(Lng, thuQe lOp sau eua vung t(Lng (Luschka). MOl hl;lch deu hinh liem, vdi chieu cong 16m huang len phia tren, h~ch ben phai dai khoang 2 cm va hl;lch ben trili khoang 1,5 crn. Cac h(Lch ban nguy¢t nrlrn vui trong mb liEm ket sau phuc m<;l.c va lien quan: ve phia truac voi Hi phuc mll-c 16t thanh sau cua h¢u cung mg,c nOL, h<;l.ch ben phili bi che mQt ph.ln bai tlnh mg,ch chii dUdi va dew tux; ve phia sau hl;lCh ban nguy~t lien quan vai a(ing m(Lch chii bl}ng va cac trl! cua cd hoanh; ve phia dl10i voi tuy va d(jng m(Lch lach, ve phia trong voi d¢ng mqch thdn t(Lng va ai)ng mg,ch chu bl,ing; ve phia ngoai voi tuye'n thr1r;1ng th¢n cung ben.

- Cac hg,ch chii-mw~ treo trang ho~c hg,ch m(Lc treo trang (ganglia mesenterici): nAm a gan nguyen uy cua ai)ng mg..ch mg..c treo trang tren, va n6i tiep vai cac h(Lch ban nguy¢t va h(lch chu-th¢n bai nhung sQi nai tiep.

- Cac hg.ch chu-th¢n hol)c hg,ch th(m (ganglia renales): n5m giln nguyen uy eua nhung di)ng mqch th¢n; hl;lCh th<).n ph:li bi che khuat d phia truac bdi tlnh mg,ch chu dr1di, va hl;lCh th~n ben trai boi tlnh mg..ch thq,n trai.

2) Nhii'ng day thfrn kinh di Uti dam roi du'dng g6m c6: (a) Day than kinh phe' vi hl,ing (nervus vagus), day nay di qua cd hoanh duai dQ.ng mQt dam r5i thAn kinh quanh-th1;1'c quan, sau do tl,l l<;ti thanh rnQt than than kinh b-l;mg sau, tit than nay tach

ra "nhanh dam rai dVdng"33. (b) Day than kinh tg,ng ldn (neuvus splanchnicus major), hinh thanh boi 81;1' h<;lp nhat cua nhung nhanh truac cua cae hg,ch than kinh giao cam ngl/c thu 5-9, sau khi hinh thanh day than kinh t(Lng ZrJn chui qua cd hoanh d~ vao 6 hl,mg, a day day th5.n kinh tach ra rn9t nhanh chinh di tai hg,ch ban nguy¢t cung ben, va cung vai nhfmh cua day than kinh phl vi k§ tren tf).O nen quai than kinh Wrisberg, ngoai nhanh chinh nay, day than kinh tl;lng Ion con tach ra nhung sQi nha di tai tuye'n thur;lng th¢n; (c) Day than kinh tc;wg nho (nervus splanchnicus minor); (d) Day than kinh hodnh phai (nhanh bl,lng).

3) Nhii'ng nhanh thfrn kinh di tii dam roi du'dng: la nhung nhimh quanh dQng ml;lch, chung tl;lo nen nhung dam rai hoanh duai, darn rai quanh than tl;lng, dam rai gan, dam rai vanh V}, darn rai lach, dam rai th~n, dam r5i m?c treo trang tren, dam rai ml;le treo trang duai, dam rai tinh hO:;lc buang tnrng, va cac darn rai thuQng th.$-n.

Cling can nhiic l:;ti la vung tg,ng (vung than tl;lng) n~rn a khoang sau phue m:;tc va dUQc gibi hl;ln: a phia duai bai do:;tn ngang cua biJ cong be d(l day, ong man vi va bd tren cua kh.'ic ta trang thit nhtit; a phia tren bai ml)t dl10i eua gan (Cl,l th~ la thuy auai ho:;i.c thuy Spiegel); iJ ben trai bai dOl;ln thAng dung eua biJ cong be dg, day; va 0 bim ph8i bcii tlnh mg..ch clta, di)ng mg..ch gan rieng va ong gan-m(it chil, cac thanh phan nay t<;to nen cuong gan. a phia trl1ac, m(LC nor be (omentum minus) va ti€n dinh h¢u cung mll-c not ngan cach vung t<;tng voi 6 phuc m:;tc IOn; d phia sau, vung t:;tng dU<;lc gioi h{ln bai mQt lOp xUdng-ed-m:;tc hinh

33 Theo cac tac gia Phap va kinh dit$n thi trong hai day than kinh pM; vi .. chi c6 day than kinh phe ',It phai tach ra hai nhimh Ili tai cac hoilch ban nguy$t ella dam r6i dllong. Day than kinh nay di theo thVc quan 0 m~t sau va eung voi thlle quan ehui qua co hoanh r6i phan hai nhanh eung noi trEm. Nhiing thuf,it ngii dam r6i quanh thl,lC quan va day than kinh phe vi bl,mg khong dtIge eac lac gia nay n6i toi.

271

thanh b6i cac dot s6ng ngljc thu: 11, 12 va d/{t s6'ng thdt lung thu: 1. Hai ben clla vung t.Q.ng con c6 hai tuye'n thli(jng th(in.

Trang uitng t(mg c6 a¢ing mflch than lqng voi cac nhanh eua dQng m~ch nay, drng mflch chu bl:lng, aam r67 dliong, day than kinh ph/tv? br,wg (day t.han kinh phe vt phai),. cac h0-ch b0-ch huyet, bi dlidng tntp Pecquet (cisterna chyli), b6 nay n;im 6 sau a(mg mflch chu bl:lng hdi chech sang phai, va nh0.l1 ba thfl.l1 bQ.ch huyet d6 vaa ls. hai thun tluit lling va mQt than ru(Jt.

272

cung nay tach ra cac aflng nU;Ich gian tiC'u lhu,Y (arteriae interlabulares), cite dflng m(lch gian ti(/u lhuy eung nhv nhung nhanh d9ng m~ch da dU:<;lC rna tn khac 18. nhung dOng m<;1ch ti}.n (kh6ng no'i tiep vdi nhung nh{wh khac-ND), va dU:<;lC phan bo' thea hinh nan hoa banh xe; tU cac aQng In(1ch gian tit/u thuy tach ra cac nhanh bao th¢n (rami capsular), no'i ticp voi cac dQng m~eh cua bao ma quanh-thqn. Cung tu cac d{)ng m?ch gian ti~u thuy, tach 1'a nhung ti€'u dQng mQ.ch den, chui VaG trong nhung bao Bowman (eua ti~u ctiu thQ.n) r6i philn ra th'lnh 25-50 mao m<;1ch, b.w nen cUQn mao m<;1ch eua ti~u ciiu thf).n; cac mao ill<,J..ch nay e6 df).c di~m lil kh6ng n6i tiep ngang voi nhau rna l<;1i h<;lp nhit I<;1i d~ t<;10 thilnh mQt tie"u d(mg IHQ.ch di (tuc 1a hinh thanh mQt l

D6i voi baa ma quanh th¢n, thi nguon cung cap mau IS. tu cac nhanh tach ra tu ehinh a(jng mqeh th¢n, tU aQng m«ch hoimh dlidi (mQt nhanh b€m nha cua dQng mQ.ch chu b\lng), tu dQng m(}ch m(le treo trang tren, tU cac dQng m(lch thdt lung va tu cae dflng m(leh thuqng th(m. Tat ca cae nhanh dQng ml.leh nay n6i tiep voi nhau d~ hinh thanh nhung eung dQng illl;l-ch.

T6m lai, co th~ nha'n manh dae di~m ve phan b6 d~ng m<;1ch eua th~'n la: thuQc kiJu d(mg m?ch t~n (kh6ng co n6i tiep ngang giua cae nhanh-ND), va th~t st,t c6 m9t gioi hQ.n giua ill9t vung tru:oc cua th<)n rQng Idn hdn va mQt vung sau nha han, do 1a vung v6 m(lch Hyrtl, di d phia sau cua bit ngodi thrln 1 cm, va hai vung qtc th(in trong d6 vung ct,tc dudi kern ro r~t han ve ranh giai. Do d6, c6 th~ tht,te hi~n phau thu~t d.t th~n mOt phan va neu illOt trong nhung nhanh eung eua d(jng m(leh th(jft b! dc nghen thi se dua l~i hi}.u quil. la nhoi mau d vung nhu rna th~n tuong ling.

B) Mau tinh m(lch cua nhu rna th<)n du<;le thu hoi trudc ticn vao nhung tinh m(lch hinh cung, di kern cac dQng m<;1ch cung ten Wong ling, cae finh m(lch hinh cung nay noi ticp nhau t$,o thanh nnting cung tinh m(lch tren thap, ntlm d day eac thap Malpighi, cac tinh mQ.eh len va xu6ng df'iu db vao cae cung finh illl.leh nay.

Cac tinh mqch xu6'ng la nhung llnh mQ.eh gian tii/u thuy (venae interlobulares) di kern cac d911g m~ch cung ten. Nhung llnh m(}ch len IS. nhung tiilu tlnh m(leh thang (venulae reclae) cung di kern cac ti~u dQng m<;1ch cung ten, va co nhi~m V\l th'u h6i mau W tuy th¢n.

Cae cung finh m(lch tren thap Malpighi se d6 vao cae tinh nU;Ieh gian thuy (venae interlobares), cae tlnh mQ.ch nay se di qua cac eQt th(jn (eQt Bertin); trong vung nhung cQt thi}.n nay cae nhanh t"inh ill~ch khac se cung vdi t"inh m1},ch gian thuy h9i t\l l<,J..i a c?nh cac adi th(i1t, d~ tQ.o thanh nhung tlnh m~ch thea nhieu ki~u rat da d~ng, va di vao trong xoang th(jn d~ tl.lO nen tInh m(lch th(jn.

Cae tinh m(lch th¢n df'iu la thanh phan sau phuc ill<,J..C va deu d6 vao tinh mr;reh chu dUdi; tInh ml.leh th$.n phiii ng&n han so vai finh m~ch thi}.n trai.

Cac tInh m(}ch th(in la thanh phftn nftm d lop trttoc 'nhat cua cuf/ng th(in.

Chi rieng Hnh m?ch thi}.n trai mal co da?n trl1oe-euClng, dO?l1 nay co nhung lien quan sau day: ve phia trl10c lien quan qua

.

257

Phan thuy elle trim

PMn thuy tnrac·~ trt~n

Phan thuy tnrl:lc-~ dum

PMn thuy Cl/e dum

Nhin m~t tn/de

Phan thuy clfc tn~n

PMn thuy tnrac-~ tr~n

PMn !huy trvac-b6 dum

PMn thuy CU'C dum

Nhln tlt bim trong (bet trong th~n)

Nhin m~t sau

Phan thuy clfc tr~n

Phan thuy sau-~ Phan thuy tnrac-b6 tr~n

+--Ph,!nthuy tNi1c-M dOOl

PMn Ihuy CIfC dum

PMn thuy CIfC tr~n

thuy tnrac-~ Iren

Phan thuy tnrac-b~ dllO'i

Phtm thuy CI,fC duOi

Nh'in tlt phfa ngoai (bet ngoal th~n)

Hinh 218_ Cae phiin thiJy th~n

Can that lU'hg-cung: La n009

La sau

Khoang sau phue m<;lC: Mac sau than

Khoang quanh-th~n

Khoang ~nh-Ihan (bao mO ~nh Ih~n) tt.~~~~~

Than phai -I K~t !rang len +-"' .... '11

Mac bung ngoai

M;;.e glan co ngoai Mac bung trong (m;;.e ngang)

M;;.c Irvac than

Mac dinh k~t Irang I~n (mac Told! I)

TInh m;;.ch chu dU'Oi M9c Ireo ti~u trang

;S~~~1~t:i~(ca ~ai) bung niW-duc trang

~~=1:;':!~~~~~~~K:el trang xu6ng ~ Phuc mac lhanh

Mac bung ngoai Than Irai L Mac glan co ngoal

Mac tnJOc than Mac bung !tong (mac ngang) Mac dlnh ket trang xu6ng (mac Toidt It)

DOng mach cluj bung

Hinh 219. M~e ni~u - d~e trong - s6 tri II ngang mlte vai cae th~n

258

, .

" , • I ,

, . " I " I , , ,

I

I " I ,

I I I ,

Hinh 220. Hinh anh ch~p nhap nhay th~n binh thllilng (Hi li$u ella B$nh vi$n Qu~n y Trung liang)

• "

, ,

" • " .. . it" •• • ', ·.·.·,'.1 \ · . .'1.·,'.' .. 11.·.·,1 ,

..

·,' 1

Hinh 221. Hinh anh eh~p nhap nhay th~n eho thay sa th~n phai nh~ (Tai li$u ella B~nh vi~n Qu~n y Trung uang)

259

mfiC dinh Treitz vd} vung ta-tuy'; ve phia sau lien quan voi a(mg mqch chu bLJng; ve phia tren-tnioc, lien quan voi nguyen uy cua aQng mg,ch mqc treo trang tren_ TInh m~ch th~n trai nh~n cac nhanh ben b. tlnh mqch tinh ho~c finh mfich buo'ng tritng, finh mfich thufJng th¢n trai, va doi khi cn finh mqch hoiinh dUdi trai. d trong bao ma quanh th(in co m(it ml.lng hioi t'inh m~ch rat phong phu, hioi tlnh m0-ch nay h(ii t\l van m(it cung nnh m~ch ngoai th~n, nam song song voi bd ngoai eua th~n, cung nnh mQ.ch nay cling nh~n mau tlr th~n thong qua cae tlnh mqeh xuyen, va dan hiu mau 'laO d.c nnh mQ,ch cua ket trang, eua thanh b\lng sau, eua tuyen thli(lng th~n, cua ni~u quan, eua tinh hoan ho(l.c buang trung. Th~t sv, h~ thong t'inh rn~eh nay la m(it dUdng dan luu bang h~ trong trlidng h(lp huyet khBi tlnh mQ,ch th~n.

Trong bao th(in cung nhu d quanh cac aai th(in va gai th4n co nhung nBi tiep d9ng-t'inh m~ch. Cling nen n6i them la d be m(lt cua th1).n c6 nhung tlnh mg,ch hinh sao Verheyen, la hi)i t\l cua nhieu tlnh mqch cua bao th(in d nhung di~m bAt dau cua nhung tlnh mqch gian tie"u thuy ngay ben dlioi bao xu cua thQ.n; d day die finh mqch cua bao th(in db vao finh mqch gian tie"u thuy sau khi chung di qua bao th~n.

C) Cac m(lch bqch huyet: Nglidi ta dB. rna ts. ba nh6m m~ch b?ch huyet cua th~n, m0t nh6m sau gam dic mQ.ch b?ch huyet di kern cac mlJ-ch mau, va tr€m dUdng di cua chung c6 th~ thay nhung hlJ-ch nha; rn(it dam rai m?ch blJ-ch huyet duoi baa xu cua th(in, va mQt dam rai trong baa ma quanh- th(in, noi tiep voi aam rol. duoi bao xd cua th4n. Ba nhom m<;lch b<;lch huyet nay d§.n luu bQ.ch huyet cua th$,n phai toi chu6i hg,ch bt;Lch huyet cc;mh-chu phdi, va chuoi hg,ch sau-tlnh mqch chu, va dan luu blJ-ch huyet cua thQ.n trai tal chuoi hg.ch cc;mh- chii tral d 'lung thiit lung.

D) Cac ddy thiln kinh chi phoi th~n thuQc h~ thvc v~t, bao gam nhung sQi thftn kinh giao cam den th~n tlr aam rol. dUdng, aam rol. m(lc treo trang tren, va nhung hQ.ch than kinh vo-th$.n. N gOal ra thQ.n con dliqc

260

chi phoi bdi nhanh cua cae day thiln kinh tg,ng va day thiln kinh phe:uj. Nhung S9i thftn kinh k~ tren di thea aQng m(lch th4n, tlJ-O n€m aam r6l th(in, va di sau vao nhu rna th~n df chi phoi cac ca'u truc khac nhau, dl)c bi~t la phuc hfJp thrin kinh-ni¢u-dQng mqch c(Inh tie'u ca'u th(in (phuc hQp e~nh ti~u cfru th~n).

Cae du'dng bai tie't (ddn nit%u) eua th*n Sau khi hinh thanh, nliOc ti~u cuBi

cung dli(lc db ra ngoai cd th§ thong qua nhling dUdng dftn ni~u, bao g6m cac adi nho (calices renales minores: dai thEm nha), aiii ldn (calices renales majores: dai th~n IOn), be' th(in (pelvis renalis),. ni~u qudn (ureter), bang Quang (vesica urinaria) va ni~u aqo (urethra). Cae dai th~n, b@ th$.n va ni¢u quan hQp thanh mQt vung dinh khu gQi la uung bt/ th(in -ni¢u qudn, gioi hQ.n: ve phia tren bdi ffii)t ml)t ph.lng nAm ngang di qua duoi aot song ngl;fc thli 12, ve phia duoi bdi mQt m(l.t phiing n~m ngang quy lioc di ngang qua cac gai ch(iu trudc tren, ve phia trong boi mi)t m(l.t phimg dung dQc d cach aUdng giUa than nglidi 2-2,5 cm, 'laVe phia ngoai cung bai m(it ml)t phiing dung dQe di qua dinh mom ngang cua nhiing aot song thdt {ling (hinh 222).

Cae ddi thgn nho (calices renales minores) la nhling cau tl.lO Cd-mlJ-c, nam d b€m trong xoang th4n, m6i dai nha c6 m(it da.u om lay va bam 'laO chu vi cua mQt gai th(in, con dftu kia thi h(lp nha't voi mQt vai dai nha khac d§ t?O thanh m(it ddi Ian (tuy nhien khong phai bao gid cung nhli v~y). Co til 6 den 12 dai nha, cung so luqng voi cae gai th(in, nhl1ng IIJ-i c6 th~ it hdn so lUQng cac thap th~n (Malpighi), vi co th~ cac ong gop eua hai thap th(in db chung vao mi)t aiii nho, vi gai eua chung hQp nhat Val nhau (gQi la gai chung). Be m(l.t ben trong cua dai, tiep xuc voi nlidc tifu, thi nh:in, con be ml)t ben ngoai thi lien quan voi khoi rna va nhling mlJ-ch mau va day tha.n kinh n~m trong xoang th(in.

Ddi thgn liln (calices renales majores) co 2 hoQ.c 3 dai lon, moi dai Ion do hai hol)c ba aai nho hQp nha't t~o thanh. Neu cac dai th$.n dliqc ca'u tQ,o nhli vua rna tii thi b~

Hinh 222. Hinh anh chl,lp X quang dlfang tiel ni~u binh Ihlfang

th (tn co hlnh rling eva; nglt<;lC ll;li, neu cae dai nhi) rnb thAng vao b~ th~n thi cae dai nay co kich thttoc Ian hon va b~ th~n sEl c6 hinh bong.

Be' than (pelvis renalis). cung 13 mQt cau t~o cd-m~c. giong hinh cua mQt ph~u hoi det theo chieu trLtoc sau; mi~ng ph~u huang ra phia ngoai va nh~n cac ddi th4n d3 vaa , ci)n dinh pheu thi hEm tiep vdi ni~u

261

quan. Hlnh th~ cua b~ th;}n kha thay dBi, nhung noi chung co hai ki~u chinh: ki~u b~ th:%l-n hinh bong khi cac dai th¢n nd.n con b@ th(i.n to kic h thuac lon, va ki~u b~ th{in hinh rang cua ho~c toa nhanh, khi cac ddi nho ht;lp nhat thilnh nhung dai ldn dili con b@ th{in thi ngiin, nho hdn.

Bi th{Ln co hai m~t truoc va sau, ba bd duoi, tren va tren-ngoai hOl}c bd day, bd day chinh la mi¢ng pheu nh{in cac dili th(tn dB vao, va m{lt dinh la noi b~ th~n dB vao ni~u qudn.

Bi th(Ln c6 hai phfrn: phfrn trong th:%l-n (trong xoang th~n) va ph~n ngoai th$.n (ngoui xoang th~n) Ph~n trong th$.n thudng ngAn, va b~

th:%l-n nAm d lOp sau so vai nhung tha.nh ph:1n khac cua cuong th~n; m~t truoc b~ th:%l-n lien quan voi nhung m~ch mau truoc- b~ (tInh m~ch nAm truoc so voi dQng m~ch); m$.t sau b~ th~n chi lien quan voi than d9ng m(lch sau-be' la. mQt trong nhung nhanh cung cua dQng m~ch th~n, va. nhanh nay di sat mep sau ron th(in, nen m~t sau b~ th~n Iii V! tri thu~n 1(# cho phfiu thu~t md b~ th?n.

Ph an ngoai th~n cua b~ th~n lien quan (j phia truoc voi nhung dQng m(lch phdn thuy tntdc-be" cua dQng m~ch th~n va nhung nhanh finh m(lch tntdc-bf/ cua tInh m~ch th:%l-n.

Ngoai nhung lien quan voi mlilch mall nhu vua mo ta d tren, b~ th~n con c6 nhung lien quan sau day: ve phfa tren voi tuyen thlllJng th(in, ve phia duoi voi ni~u qudn, phfa ngoai vai ron th4n, ve phia sau voi cac lop cua thanh bl),ng sau C1,l th@ la cd that lllng, thong qua lop md c(lnh th¢n Gerota, ve phla trudc b@ than lien quan khac nhau giua ben phai va. b'en trai: d ben phai, b@ th<)n lien quan voi khuc tei trang xu6ng thong qua m(lc dinh Treitz, va voi tlnh m(lch chu dlldi; con d ben trai b@ th?n lien quan voi than tuy' va c6 rJ cua m(Lc treo ktt trang ngang biit cheo d m~t truoc.

262

Ni~u quan (Ureter)

Ni~u qudn lil mQt Bng co-m~c, noi b@ th{in voi bang quang, di tU tren xUBng dual dQc qua 6 bl),ng va chi}u be. Ni¢u quan nAm sau phuc mStc va da.i khoang 30-35 cm.

Ni~u qudn bl'it dau tU di'nh cua be'thcjn, ngang muc dot song thiit lllng thu 2, r6i moi dfru di thAng xuang duai, va sau d6 thi chech vao trong. DUdng di cua ni¢u quan bao gom dO(ln bl}ng (pars abdominalis), hau nhu thAng dung, di ttl ngang mllc dot sang thAt lung thu 2 toi eo tren (ZO tren ch(Lu be" va dor;z,n ch¢u be (pars pelvina), di tU eo tren tai bang quang, va nAm trong ch(iu be; tren dU:dng di, ni¢u quan co ba chCi gflp khuc: m9t d gfrn th(Ln, m9t d eo tren va cho gflp khuc thll ba thl d trong ch¢u be.

Ni¢u quan cilng co nhung doStn hfi!p hon xen ke vai nhung dOliln gian rQng hdn: ngay duai cho tiep nai voi b~ th?n la m9t do~n r9ng gQi la phiu (infundibulum), roi den m9t dO.!,l.n hfi!p hon gQi la cd ni~u qudn, sau do l~i toi mQt do~n gian rQng gQi la thoi that htng-ch(Lu, tai eo tren thi ni¢u quan llili hfi!p d mQt do~n rflt ngAn, va sau d6 la doStn gian r9ng gQi la. thoi ch¢u be, roi toi ch6 hfi!p cuai cling trudc 10 dB vao bang Quang.

Ni¢u quan dUQc chAng giu t~i cho mQt cach tudng dai: doi khi c6 mQt day chdng ni~u qudn-thiit Illng, nhung thong thudng hdn thi ni¢u quan dinh van phuc m(lc thanh b1,lng sau, nen khi di chuy~n phuc m~c thi ni¢u quan cling di chuy@n thea, day la d~c diem phai ghi nh;}n trong ca.c ph.lu thu*t. Ni¢u quan c6 mQt dam rai mlilch mall va SQi than kinh baa quanh, cfrn phai tranh trong ph§.u thu?t (vi d1,l khi lay soi, md ni¢u quan, md thong ni¢u quan).

Lien quan eua nit?u quan thay d6'i tuy theo tUng dOJ;ln:

1) DO(ln bl,i-ng (pars abdominaUs) dUQc phan thanh hai khlic la khuc th&t lllng di ttl b@ th?n toi xuong cling, va khuc ch¢u di tU xuong cling tdi eo tren.

_ Hinh 223. Hinh anh ch\lp X quang dC;>ng m,!,ch ch u-ch~u (Cho thay r6 d(>ng m~ch chil bung, cac dong m~ch ch~u ngoai va ch~u trang)

a) Khuc lIuit lllng eua ni~u quan phai c6 nhung lien quan nhtt sau: ve phia truoe, lien quan va dinh vi1i ph ric m~c thanh b1,lng sa u, thong qua phuc m~c nay 0 phan tren, ni~u quan lien quan viJj khuc tei trang xU6'ng, roi co re eua m<;tC treo ti~u trang bdt chea a phia truce, va sau d6 cae mg,ch sinh d(JC (mfJ,ch tinh b nam giOi va m(;lCh bu6ng lnj'ng 0 nu gidi) cung bAt chea d phia trl1dC ni~lI qua n; ve phia sau ni~u quan phai liEm quan wi cd thitl lllng , va thong qua m~c ch~lI, lien quan voj cae day thfin kinh sinh

dl,lc-dlli va dui hi ngoai; ve phia trang, ni~u quan phai lien quan voi linh mach chu dum, cae hlilCh b~ch huyet eua ch~6i thAt htng-chu va cae chu6i than kinh giao cam; ve phfa ngoai lien quan voi htt trang len.

Khlie thAt lung ella ni~u quan tnli eung e6 lien quan tuong tlj nhu ben phai, nhung e6 nhung di~m khae nhu sau: ve phia trucc e6 re eua m~c treo ket. trdng sigma bAt cheo, qua ngach cua m/ilC treo nay e6 th~ sa nAn thay ni~u qUEm trai; ve phia trong ni~u

263

quan trai lien quan voi dQng m!;lch chu blj-ng; va ve phia ngoai lien quan voi kef, trang xuong.

b) Khuc chrJu cua ni~u quan dai 3·4 em, bAt cheo phia truoc cae dpng mt;Lch ch(iu: ni~u quim phai biit cheo phia truoc dQng Tn(Jch chrJu ngoai a duoi cho chia doi cua (tpng mp,ch ch(iu goe 1,5 crn, trong khi ni~u quan trai bAt eheo phia truoc dQng mq,ch ch¢u goc d phia tren eho chia doi cua d9ng In?ch nay 1,5 crn; ve phia sau, cac nit%u quan vftn lien quan voi cd thilt lllng; ve phia truoe, nit%u quan phai c6 r€ mq,c treo lie'u trang bAt cheo va lien quan voi do?n cuoi h6i trang, eac m!;lch hd'i·ke't trang va rupt thila (khi ruqt thua thu9C ki~u di xuong), trong khi d6 nit%u quan trai c6 ri. ('ua m!;lc treo kef, trang sigma b~t cheo phia truoc, va hinh thanh a day ngach gian sigma In m9t mac d~ Sd nAn nit%u quan trai; ve phia ngoai thi ni~u quan hai ben deu lien quan voi cac m!;lch sinh dljc.

2) Dop,n ch(iu be (pars pelvina): di tit eo lren tai bang quang. DOJ;ln nay cung ehia thanh hai khuc la khuc thanh va khuc tc;mg. Do?n eh?u be ella nit%u quan c6 lien quan khac nhau giua nam giai va nu gioi.

a) 6 nam giai: khuc thanh do?n ch~u be eua nit%u quan hai bEm di ttl eo tren xuong duoi ap van thanh cua ch(iu be va hfrU nhu th&ng dung, e6 lien quan ra't gfrn voi cae di}ng nu;zch va anh mp,ch ch(iu trang.

Khue t~ng do~n ch!}.u be cua ni~u quan d na rn gioi di ngang tu thanh eh!}.u be va~ trong, qua khoang dlldi phuc mt;Lc eua ch!}.u be, va n.1m d giua bang Quang va tn.,lc trang, biit cheo a phia tren (rng linh, r6i di qua m$,t tr110C day b9ng tinh d@ ehui van thanh bang quang, r6i md vao long bang quang bai m9t 10 nha.

b) 0 nu gidi: khuc thanh do~n ch!}.u be cua ni~u qUEm hai ben deu e6 drng mq,ch til cung di a phia ngoai (d9ng m~ch nay hi m9t trong nhung nhanh t?ng eua dQng mg,ch ch(iu trang) , va c6 ph tic m~c phu a phfa trong, phuc m~c nay l6t day hd' bUd'ng trilng, nen ni~u quan c6 lien quan voi bu6ng trilng d phi a trong. Khtic tJ;lng cua ni~u quan 0 nu gioi cung di ngang van

264

trong, va nAm d day cua mp,c chdng rQng, a day, dQng m!;lch tit cung biit cheo phfa trl10C eua ni~u quan, sau d6 ni~u quan ci qua phia truoc cua am dp,o r6i chui van thanh bang Quang va md vao long bang quang bdl mQt 16 nha. Lien quan giua nieu quan Val dQng mp,ch til cung a day mqc chling r6ng la. mqt chi tiet giai phau quan trQng, vi trong trudng h<;lp cAt tli cung, phau thu!}.t vien c6 th~ d.t phai ni~u quan.

3) Do~n th'anh bang quang: la do~n ra't ngAn, ni~u quan eh~y chech toi 10 rna van bang quang, a day c6 rn9t nep niem mp,c ngc\n can khang d~ nuoc ti~u tr~1.O ngu<;lc tU bang quang len ni~u quan. Hai l6 ni~u quan va [0 ni~u dp,o gioi h~n a bang quang mqt tarn giac, gQi 1a tam giac Lieutaud ho~c tam gidc bang Quang (trigonum vesicae).

vii dLu true, dl1dng dan ni~u c6 nhung lOp ao S=lU day: do lien kef, (tunica adventitia) 0 ngoai cung, ea'u t<;io boi rna lien ket xd chun; ao Cd (tunica muscularis): nAm a giua; ao cd ,j b~ th!}.n chi ca'u t~o boi cac S<;li cd vong, nhung toi ni~u quan thi mqt phiin ba tren va du\~i hQp bdi ba lop s<;li Cd trdn c6 hl,l'ang kha(~ nhau (lop dQc ngoai cung, lOp vong d giUG, va lo-p dQc 0 trong cung), nhung d rn9t phAn ba giua cua ni~u quan thi ao cd l~i chi c6 hai lOp (lop dQc d ngoai va lOp vong a trong); c10 niem mt;Lc (tunica mucosa): 16t trong cung, cau t~lO bai mqt bi~u rna tfrng gQi la bi~u rna r.huy~n tiep.

Cae m.~eh mau va day thlln kinh eua dai, be' th~n va ni~u quan

Dai th?n, b~ th~n dl1<;lc ca'p mau bai nhung nhanh ella dQng mqch th(in. Nit%u quan dl1<;le cflp mau bdi nhung nhanh ttl: nhieu nguon kha.c nhau: dOJ;ln tren cung do cae nhanh cua dQng m!;lch th4n va cua cac dQng m!;lch thdt lung, do~n m9t phnn ba giua do eac nhanh cua d9ng mflch tinh ho?c dQng mq,ch buo'ng trung, va dQng mp,ch ch(iu gae, do~n ID9t phfrn ba duoi cung do nhilng nhanh ella dQng mg,ch ch(iu trang, dQng mt;Lch bang Quang tren, dQng mt;Lch bang quang duai va dQng mt;Lch o'ng tinh (d nam giOi).

Cae finh m{lch di kern d9ng m~ch cung ten.

Cac m(Lch b(Lch huytt W ni~u quim do~n bt,lng dan b?ch huye't tai cac h(Lch th&t lung, va b?ch huyet cua ni~u quim do?n ch~u be thi duqc dan ve cac h(Lch b(Lch huytt ch(zu trong.

Cac day than kinh chi ph6i ni~u quan In sqi than kinh thljc v¢t de'n ttl cac aam rOL thdn, chu, va ha vi, cac sdi than kinh nay de'u di theo cac' d9~g ml,lch d~ Wi eac do?n tUdng ling cua ni~u quan.

Cac m'ilch mau d khoang sau phuc m'ilc

Dr')ng m(Lch chu bljng di tu 16 aqng rnr;Lch chu cua cd hoanh, a ngang muc giua eMf s(fng ngljc thu 11 va 12, xuong tai ngang muc aot song thilt lung thu 4, thi t[\ch thanh ba nhanh cung la hai d(mg mrJ-ch ch¢u goc (ch~u chung) va. m9t afmg m(;u'h cung giiLa (hinh 223, 225).

FJr')ng m(tch chil bl!ng c6 dUdng di gan nhu thing dung, nhung n~m hdi l~ch sang ben trai cua dl1dng giua, a ngay phia tnlac cua c9t s6ng thAt lung, va trong khoang sau phlic mf,J.c.

Chieu dai cua d9ng m<;tch ehu b1,lng tU 15 t6i 18 em, con dUdng kfnh thi thu h~p dan tu tdm xu6ng ou6i.

Tren dU:dng di, d9ng m?ch cho b1,lng duqc bao quanh bai m9t lop ma lien ket thua, b21i drim rOL thein kinh giao cam chu:lo, va bbi cac h?ch b<;tch huye't cua chu6i h(Lch that lung-chit: bao g6m cac h(Lch trude-chil,

3" Cac dam rOI than kinh thl,fc v~t thlJong dl theo cac d¢ng milch de toi cac vung hol1lc cac t'ilng rna cac d9n9 m<;lch nay c.'.ip mau. tren dlJOng di, cac 59i than kinh thvc v.\ll n6i ti~p vai nhau tao nEm cac dam rOI quanh d9ng m<;lch, mang ten d9n9 m<;lch rna chung di theo, Do do nhCtng thu~t ngCr v~ Clam roi va hach than kmh co chiJ chu (vi dl,l dam roj chil, h<;lch than kinh chu-thim, chU-mfJc treo trangJ phai dl1<;lc hiAu Iii d¢ng m<;lch chu (vi du hach than kinh chu th~n Wc ta h'ilch than kinh d¢ng m<;lch chu·d¢ng milch th.;inJ.

eac h~ch ch u ben-phiii, cac h(Lch chu ben- trai Va cae h(Lch sau-chu.

1) Ve phia sau, a9ng m(Lch chu bl!-ng lien quan a _phfa sau vdi C9t song that lung, be' b(1ch huyet Pecquet va dO<;tn dAu cua rIng ngljc, ve phfa ben-sau vdi dic than than kinh giao cam thift lung va cac tlnh mr;zch theit lung len.

2) Ve phia trude, lien quan d9ng m~ch chit bt,lng thay deli theo tUng do<;tn:

(a) Trong uimg t(Lng (vung than t~ng): dQng m~ch ehu h1,lng tach ra cac af)ng m(lch hoanh dudi va a9ng m(Lch than t(Lng, tit d9ng m?ch nay l~i tach ra cac d9ng m~ch gan, lach va vi trai (a. gastrica sinistra) ho~c vanh vi; phfa trlldc do<;tn nguyen uy eua nhftng d9ng mf,J.eh nay la h(iu cung m(Lc no'i, ph An mong cua m(Lc not be, m~t dudi gan, va bd cong nho cua d{l day.

(b) Trong uung ta-tuy: d9ng mf,J.ch chu bl,lng lien quan voi tuy va khuc ta trang ngang (khue thli ba), eac t~ng nay ap vao m~t tru6'c d9ng m?ch ehu b1,lng thong qua phuc m(lc thanh sau. 0 day af)ng m(lch chu bl,mg tach ra eac nhanh la ar')ng m{lch m(Lc treo trang tren va mr;zc treo trang dUdi, cac af)ng m(lch th¢n va a9ng m(1ch sinh dlj.c. Khue tii trang ngang va mom moc tuy b! k~p a giua d9ng m<;teh chu b\lng va dQng m<;tch m~e treo trang tren. d do<;tn nay, af)ng m(Lch chu blj.ng nam tren tr\lc gifta cua mQt mQt tu giae gQi la tIL giac Rogie, co cae c~nh la finh m(Lch cua, finh m(lch thu£lng th¢n trai, than tlnh m'lch lcich-m(lc treo trang va tlnh m(1ch th(in trai.

(c) Trong vung duai ta trang: la dO{l.n cuoi cung cua d9ng m~eh chu b\lng; 21 do<;tn nay, ar')ng m(Lch chu bljng lien quan, 21 phia trU:oe, voi nhung quai tie'u trang thong qua m{lc treo kef trang sigma.

265

r'k'-- 00", ","', w," va dam rOi bntl """1;7 e~, "'" """ kiM tang 1M! ILtng

cae hadl thAn klnh mac !reO Irang dim '-t--... ", mach mac Ireo Irang

dlt\'1l va dam r6i IMn ktntl mac lreo trang dlf¢l

Hinh 224. Cae dam roi than kinh thlfC v~t d vimg 6 b~ng • ch~u hong

3) Ve phia tl'iri, dqng m{lch chu b/..lng li en quan \'ui nhilng thanh phan sau day k~ til tr&n xuong du'di: C(I hoimh, tuytn thlLf/ng 111(';11 tl'iii, bi:! trong eua th(l1l trai. ni~u Quan trai. m;jt tnldc eua cd thiit lllng va cae mgell sinh d{tc ben trai (mQ.ch tinh ho~c O/{lch buang lrIlng) .

4) Vc phia ben phai , ben cf).nh dijng m{lc:h cJui bl,mg co linh tn{l.ch chu dudi di kem. N~m trong khe giua d¢ng ml;lch chu bl:lOg va tinh m~ch chu dtiOi c6 cae h!;lch bl;lCh huye't cua chu6i hc;z.ch th&'tlflng-chii..

5) Cho chia ba t~n cung cua dQng m~ch chu bl,lng co nhung lien quan sau day: ve phf8 t rVce la cae chu6i than kinh giao cam !lull lttTlg, day thun kinh truae cung, m{lc lreo kct trang sigma, va do~n dau cua d(mg m(Lch ,,.(/e trimg tren: ve phia sau, co ddm "0' tJdin kin" that lung; ve phia dttoi co tum gicic {I nh6-ch(iu_ ma hai c~nh ben la nhung dtjng m{Lch chfiu goc (ch~u chung) , va day lit ¥ II Ito : trong tam giac nay c6 finh m{Lch clu~.u goc trai di qua va c6 cae hach bach huyel ch<)u ; ve phia trEm lit do~n' dAu ~ua dqng m(!ch m(l.c treo triwg dltcii, dQng m~ch nay xufi'l phat tit m~t truoe d(mg m(!ch chu. b~utg CI phfa. trcn cho chia ba t$n cling

266

4-5 cm~ ve phia phai Ia cho bAt dau clla tinh m{Lch chit dlldi va nhung h~ch b~ch huyE1-t tr110C tinh mach chii hoi\c hach cho. ben- phai; ve phia tnii 1ft ho'gi~fl sigma, nguyen uy cua I han d(mg nUJ.eh sigma va nguyen uy cua link m{Lch m{LC treo trulIg dUdi.

Cae nhanh ben cua dQng lll{'ch chii b\lng: D9ng m~ch chu bl,lng tach ra nhung nhanh bdn dl1Qc phfin IaTn hai iO{l, i la nhdn!! thanh va nhanh t(lng.

. Nhung nhanh thanh baa gom: dqng In(lph hoallh dUdi va nhung dijllg lTl(Lch thdt Lung.

- Nhung nhanh t~ng J{l.i duqc ph1.1n bi ~t thanh nhung nhil.l1h doi (eo hai dQng m~ch cung ten tach ra d hai ben) 13. nhang dijllg mg.ch lh £t(jng th{in.. dqng mt;lch lhim , dqllg mq.eh sinh d~c va d9lig mq.ch fli~u quail giita: nhung nhanh Ie (chi eo mot va XtUlt phat tit rn~!.t truae cua di}ng m{l,ch chu bt)ng) bao gom d~jng m{Lch thall ({,mg (dc)ng mQ-ch nay I{l,i ("hia thanh ba nhanh cli ng la d(mg mq.eh gal1, d9ng mg,ch leieh va dqng mg.ch vj trai), dqflg Ing.eIL m(1e treo trang tren va d9ng In{Lch m{LC treo trimg dudi.

Cac nhanh cung ella dQllg m{lch cbu bl,lng: Dc)ng mlil ch chu bl:mg chia ra ba nhanh cling trong d6 hai nh{tnh Ian la hal dQlIg mq.ch ch(iu gDe (ho~c d9ng m{Lch ch(iu chung):

1. B {ing mq.eh ch4u gae (arteria iliaca communis): B~t nguon tit ehb phftn nhanh cung cua dqng mq.ch chu. b~"g d ngang muc dot Slrng thift lUng tha 4. Hal dQng m~ch ch~u goc phai va tral deu di chech xuong dvoi va ra ngoai toi phia trl1ac khdp cung- ch(iu, roi chia thanh hai nhanh cling lit dqng mr;u:h ch(iu ngoai va dqng mq.ch ch(ili. trong (d(?ng m~ch chl)u trong con gQi lit dqng m{Lch hg. vi);

2. Dqng m{Lch ch(iu ngoai (arteria iIiaca externa): di tit phia truoe kluJp cung·ch(iu toi ddy chting b~n (cung dui) , tit day dQng m~ch d6i ten thanh dQng mq.ch dui . Dc)ng m~ch ch(lu ngoal tach rn hai nhanh ben : dqng m{Lch thu(jng vj ducii (arteria epigastrica inferior) va dijng /n{lch mu chg,u sau (arteria circumfZexa ilium profunda).

DOng mQ.ch thu<;1ng vi duoi lQ.i tach ra nhcinh mu (ramus pubicus) noi tiep voi d()ng mf;Lch bit (tf,la thanh mQt cung dQng mf,lch gQi la cung chf(t), con dQng mf,lch mil ch(m sau thi tach ra nhimh len (nh€mh bVng) va nhanh ngang (nhanh ch~u).

3. D(mg mflch ch(iu trang (arteria iliaca interna), con gQi la dQng mf;Lch hq, vi: la d(mg m\lch chinh dip mau cho eh$.u be. D9ng m:;tch nay tit nguyen uy d truoc khdp cimg·ch(iu di xuong duoi va ra truoc, toi t$.n khuyel h6ng ibn ha$.c khuyet ngo'i ldn (incisura ischiadica major) thi ehia ra thanh m(}t chum nhanh, du<,;lc phan bi¢t thanh hai lo[).i: cae nhanh ngoai eh$.u be va nhanh trong ch$.u be.

- Cac nhanh ngoai ch$.u be co: di)ng mfj.ch mong tren (arteria glutaea superior), di)ng rnqeh ngo'i hol)e m6ng dUdi (arteria glulaea inferior), di)ng mf;Lch bit va di)ng mr;,ch thf!n trong (arteria pudenda interna).

. Cac nhanh trong ch$.u be gam cac nh{mh thanh va cae nhanh t?-ng: (a) Cac nhanh thanh Ia dQng mq,ch ehrju-thdt lung va cac dQng mqch cung ben. (b) Cac nhanh t?ng gam co: di)ng mqch ron, di)ng mf;Lch bang Quang dUdi, dOng mf;Lch trlfe tding dUdi (neu d nu gioi thi co them di)ng mqch tlt cung va cae di)ng mqch am dqo).

TInh m~ch chu dud;

Ul. tlnh mach lon, thu hoi mau eua eac chi dUdi, 6' b(l~g va cht;iu be d~ d6 vg tim, t1nh m?-ch chu duoi la tlnh mf}.ch di kern (tQng mr;tch chil b(lng (hinh 226).

'IYnh mqch chit dUdi hinh thanh bai hai linh mf;Lch chQ,u goc (eh$.u chung) phili va trai h<;1p nhat voi nhau d ngang mue rua gian dot s6ng giila dot song thilt lung thu 4 va thu 5; W day, tInh mQ.ch chu duai di thimg len tren, dQc thea sUdn phili eua cQt sdng thdt lung, toi ngang mue dot song thiit lung thu 1 thi tinh m?-ch hdi ehe'eh sang phai dJ dElO thanh mQt ranh a m¢t sau gan va n:lm trong d6; sau do, tlnh m?-ch chu

duoi chui qua cd hoanh bdi 10 tInh m~ch cua Cd nay dJ v~lO 0' ngl!c, ehui qua baa xd mang ngoai tim rai de) vao tam nhl phdi cua tim.

Trong dOQ.n 5 bVng, tlnh mr;tch chu dUdi n&m a sUdn phai cua ci)t song thilt lung va co nhilng lien quan sau day: (a) v€i phfa trudc, co phuc mf;Lc thanh b(lng sau phu, va qua 1a phlic m:;J.c nay lien quan voi r~ cua mqc treo td'u trang, ca_c mr;tch tinh ho~c mqeh bu6ng trltng ben phUi, khuc tei trang thzi: ba, dau tuy', va tlnh mqeh clta (giua tInh mQ.ch cl'1a va tinh mQ.ch ehu dudi 18. khe Winslow), va voi m~t sau cua gan (d day tlnh mQ.ch chu duoi nAm trong m9t ranh ngtm each thuy gan phdi vdi thuy Spiegel hoQ.c thuy du6i); (b) ve phia sau, tInh m?-ch chu duoi lien quan voi ei)t so'ng theit lung, eac dQng mq,ch theit lung ben ph:ii, dQng mr;tch th(in phai, dong mt;Leh hoanh dUdi phili, cac day than kinh tqng ldn va be ben phai, va chuoi than kinh giao cam thilt lung ben phai; (c) ve phia trong, tinh mf,lch ehu dU'oi lien quan voi di)ng mr;tch chil blj-ng; (d) vg phfa ngoai, tInh m~ch ehu duoi lien quan voi ed thilt lung, ni¢u quan phai, bd trong cua th¢n phai, tuyen thurjng th(in phili, va phan ben trai eua thuy gan phdi.

Tinh mQ.ch chu duoi tr€m dUdng di nhi).n nhilng nhanh ben sau day: cac rinh mr;tch hoiLnh dUdi (venae phrenicae inferiores), eac tlnh mr;tch thilt lung (venae lumbales), cae finh mqeh thurjng th(in (venae suprarenales), ca_c finh mr;tch sinh d(lc (vena spermatica interna et vena ovarica), cac tlnh mt;Leh th¢n (venae renaies) va cac finh mqeh gan (venae hepaticae)31.

H~ thong biliCh huyet sau , ? A? phuc millc cua 0 b~ng

H¢ thong b~eh huyet sau phuc m;;tc eua {] bVng baa gam nhilng hflCh bflCh huyet va mqch bqeh huyet (hinh 227).

31 Cae lac gia Philp gQi cae tTnh mach gan Iii cae tTnh ml!eh tren gan

267

1) Cac hr;zch br;zch huyet (nodi lymphatici) dUDe vui trong rna lien ket cua khoang sau phuc mac va du<;,c phan bi~t thanh hai nhom: nhom ch9-u va nhom thdt ltlng-chir'~.

a) Nh6m ch9-u (nodi lymphatici iliaci): gam c6 nhung phan nh6m ch~u ngoai. ch~u trang (ha<)c h~ 0), ch~u gOc (ho<).c ch*u chung).

b) Nh6m th6t lung-chu (nodt lymphatici lumbales): ehia thanh cac ph5.n nh6m h~ch thAt lung.chll va phan nh6m h~ch t:~mg.

Dong mo\leh k~t trang giaa Khuc ta trang I~n (khue th(r 4)

Nep ta trang-mac treo ti~u trang TInh mach mac !reo trarlg duOi

DOng mach chu bung

D9n9 m<;lch mac treo trang durn

Chu6i than kinh giao cam that IlJI1g TInh mach ch~u goc (eMu chungltrai

Nhanh eua dam roi Illan kinh n<;l vi

lymphatici gastrici), cae hr;zch hich (nodi lymphatici lienales), cac hr;zch gan (nodi lymphatici hepatici), cac lu;wh mr;zc treo trdng (nodi lymphatici mesenterici), va dic hr;zch !let trdng (nodi lymphatici colici).

2) Cac mr;zch bq.ch huyet de'n cac h:).ch b~ch huyet sau phuc m~c cua () b\lng In nhung mJilch xuat ph at til' ca.c chuoi h~ch ch~u ngoai, Ch(lU trang, chuoi tinh ho(tc buang trung, cac h(l,ch thAt lung, th*n, thuQng th~n, d~ day, gan. lach, m~c treo trang va ket trang.

TInh mach than !rai TInh mach tinh lrai

Than Irai

Ni~u quan trai

Hinh 225, Khoang sau phuc m~c (nrra ben trail

Tu), theo V! tri dinh khu clla chung, cac h~ch b/ilch huyet thuQc phdn nh6m hr;zch that lung-chil du<;,c phan thanh cac h~ch cC;Lnh-chil trai, cr;znh-chit phcii. trude-chit, va. sau-chil.

Phew nh6m hq.,ch tq.,ng baa gom nhung nh6m h~ch sau day: cac hq.,ch dq., day (nodi

l2 N6i v& cac h~ch b~ch huy61, Ihu~1 ngCr tMI Itmg-cM phal hl&u la tMt Itmg-d~g m{lch cM, vi cac hlilCh nay n~m c xung quanh d¢ng m~ch chu bl,lOg va c vung th£t IImg; cling v;J!y, cac nh6m h{lch ~nh-chu Irai, phili, Irt/Oc-chu, sau-chu la cac hech c c{lnh l1~g m{lch cM, c btln phai. btln Irai, tftl'()c l1~ng m{lch cM va sau d~ng m{lch eM.

268

3) Cac mq.,ch bq.,ch huyet di tU cac h~ch b~ch huyet sau phuc m~c Clla 6 b\lIlg d~n b~ch huyet tbi be' Pecquel ho~c be' duang trap (cisterna chyli); b~ dudng trap nAm a phia truac dot song that lUng thu 1 va 2, va a phia sau dijng mr;zch chit bl:lng; bJ nay thu nh$n h~u het b~ch huyet clla phAn than thJ b duai cd hoanh va tiep noi voi ong ngl/c; ong ngl,lC (ductus thoracicus) bllt nguon tit be' Pecquet, ong chi co mQt do~n rat ngAn nAm trong 6 b\lng, sau do ang ngv:c chui qua cd hoanh d 16 dijng mq.,ch cua cO nay d~ vao trung thd't sau, va di qua het

vung nay de len lci ncn eo' va t~n het b~ng each do' vila hQi lUll linh mQ,ch ben trai hQp hcii tillh I1lftclt canh lrong va tinh mQ,ch dlMI dotl Irai (con gQi la h(Ji luu pirogorn.

Chuoi than kinh giao cam thilt lung

ChI/vi thall !;inlt giao cam thiit lung n1m d khonng salt phue m~e eua () blJ.ng, d hai ben ('ua th~ln c{le dot SOlig thdt lUng; ehuoi nay In phan ticp noi eua chuiJi th6n hillh giao cam ngl/c. k& til cd hoitnh Wi ngang mllc u 11116.

Chwri thel" !linh giao cam (truncus sympathiclJs) th~t lung In m9t thung than kinh. ma tl'cn dUdng di co nhung hQ,ch than h/llh giao cam xcn viw giUa.

K~t trang ngang

Ta trang ElOng mach k~t trang phs;

Than phai TInh mach tinh phi'li El¢ng mach tinh phi'li

Nieu qulin phi'li

Chu.oi than kinh glao cam th~t lung nho hon so vci chuoi than kinh giao earn ngl.,1C, va co 4-5 h~ch than kinh giao cam xen vilo giua, chung n~m d ngang mttc cac than dot song thdt lung tuong ttng.

Chuoi than kinh glao cam th~t lung co nhung lien quan nhu sau: ehuoi ben phai lien quan a phia trucc vci tinh mq.eh chu dU{Ji, va linh mQ,ch chiju g{/c pha;: ehuoi ben trai lien quan d phfa truce m9t phan voi dqng m(lch chit bl.mg. ClL hai ehuoi lien quan ve phia sau·trong voi cqt slfng tltdt IILng. va ve phfa sau-ngoai voi nhung eho bam clla cd thdt lung.

Nh]]ng n1lanh chfnh eua ehuoi than kinh giao d .. m th~t lung 13: (a) nhvng nhanh quanh di}ng mgch chu: (b) nhung nhanh noi tii"'p giua hai chu6i tluln kinh giao cam a hal ben, (c) day than kinh tgng ch4u be, hinh thanh boi nhung nhanh t~ng xuat phat tit <1·5 hg.ch giao cam LhiiL lung.

Mac treo k~t trang ngang

Tuy ElOng mach k~t trang guIa El¢ng mach mac treo trang tren

TInh m;;tch mac treo Irang Iren

DOng mach mac treo Irang dU'Oi ElOng mach chu bung TIrih mach chu dU'6i DOng mach h6i k~t trang

Cae ElM va TM h6i trang

Hinh 226. Khoang sau phuc m~c (n(1a ben phai)

269

cac nhan h nay hQp nhat thanh day than kinh tallg eh~u be b ngang muc mom nh6; b day. hai day than kink t~ng phai va tr~i ella hai ben hQp nhilt thanh mQt "ddy than kinh tn/de eung", day than kinh trude eung khi di vao trong ch:;"u be l(,1i phan chia ra thanh hai day than kinh h~ vj phai va trai. (d) nhung nhimh n6i tiep (r~mi eommu?i. cantes) hQp nhat vdi nhau de t(,10 nen dam rOt than kinh theit lung-chu, dam r6i nay baa quanh d(jng nu;reh chu bl,mg va l i~n tiep d phia tl'cn Vdl dam rot dtidng va (j phia dUdi vdi cac dam rot h~ vi (hinh 224).

TInh mach chu dl10l - -t'-

Hach ~ch huy~t 00 hoanh

OOng m~ch thfln ~ng

TM, 1""""''''''1--~allung Coc ~ch "'dh -----, huy~t that lung

TInh m~ch --,1- ehu dlJOi

Ctle h~ch b<;Ich --+--1 huy~t cUng

CO<: hach "'ch -t--~~ hoy~t eMu ngoai

£lam rai tang (£lam rai dLfong) (Plexus coeliacus seu solaris)

Dam rot dudng lit mQt dam r6j than kinh phuc tap va nAm b m(i.t trlloc d(mg mach ehu bu~g trong khoang tu nguyen uy cu·a dong m~eh than t~ng tdi nguyen uy eua cac d~ng m~eh thg,,,; (tu dot song ngyc th~~ 12 tdi dot song that lung thu 1; dam rOJ dUdng co ba doi h~ch th6n kinh va rat nhieu sQi than kinh lien ket giua nhung h~ch d6 (hinh 224).

DOng mach vi Iral (vanh vi) Cae h¥il ~ huyfl vi Wi

..... -----'til#-- OOng mach hoanh dVOi oo'ng ~·cI1lach (d¢ng ~cI1lYl ~~~:~~~i~~ 06ng m~ch gan chung OOng macl1lhAn lral ~g m~ch ~c Ireo Irang Iren

COC hach bach huyflIhallung

Cae h

Hinh 227. Cae h~eh va m~eh b~eh huyet 01 khoang sau phue m~c

270

1) Nhii'ng hljLch thiin kinh (baa gam hfICh han nguy¢t, hqch chu-mfIc treo trang tren va hq,ch chu-th(in), cuc;lc ph an bo Hin h.iqt tu tren xuong duoi, va nAm d gan nguyen uy cua cac aqng mqch thfin tq,ng, a(jng mr;zch m(Jc treo trang tren va cac aqng rnqch thiln.

Cac hfICh ban nguy¢t (ganglia coeliaca): c6 hai hach nAm a sat hai bEm dUClng giua, d ben phai va bEm trai cua atjng mr;rch than tq,ng, thuQc ldp sau clla vimg tC!ng (Luschka). M6i h{lch deu hinh liem, voi chieu cong lorn huang len phia tren, h{lch ben phai dai khaang 2 crn va h{lch ben trai khoang 1,5 cm. Cac hw:h ban nguy¢t ntirn vui trong rna lien ket sau pht'ic rn{lC va lien quan: ve phia truoc voi Ia phuc m{Zc 16t thanh sau cua h(iu cung m{Zc nOl, hSlCh ben phai bi che mQt phan bai tlnh mflch chil dudi va aau tux; ve phia sau h{lch ban nguy~t lien quan voi atjng mf7ch chu bl}ng va cac trl} cua cd hoanh; ve phia duoi voi tux va a(Jng m(Jch tach, ve phia trong voi d¢ng mq,ch than tqng va a(jng mqch chu bl}ng; ve phia ngo:li voi tuy@'n thuVng th{in cung ben.

. Citc hC!ch chil·mflc treo trang ho:]i.c hf7ch mflC treo trang (ganglia mesenterici): nAm a gan nguyen uy clla a(mg mf7ch m(JC treo trang tren, va noi tiep voi cac hq,ch ban nguy¢t va hwh chil·thiln bai nhung sqi noi tiep.

. Cac h(Jch chu-thiln ho:]i.c hflCh th(in (ganglia renales): ntim gfin nguyen uy clla nhung a(mg mqch th(in; h~ch th~n phai b~ che khuat 0 phia truoc boi tlnh mach chil dttJi, va h;;tch thi},n ben trai bai tlnh m{Zch th(zn trai.

2) Nhii'ng day thiin kinh di toi dam roi du'dng gam co: (a) Day than kinh phe' vi hl;lng (nervus vagus), day nay di qua cd hoanh duai d;;tng mQt dam roi thftn kinh quanh-th\l'c quan, sali d6 tl,l l;;ti thanh mQt than thfin kinh b-I,mg sau, tu than nay tach

ra "nhanh dam roi dUdng"33. (b) Day thein kinh tqng lf1n (neuvus splanchnicus major), hinh thanh bai S\l' hqp nhat cua nhung nhanh tr110C clla cac hflCh than kinh giao cam ngz.tc thft 5-9, sau khi hlnh thanh day thd.n kinh t{Zng zan chui qua cd hoanh d@ vao 6 bVng, d day day thfin kinh tach ra rnQt nhanh chinh di Wi h(lch ban nguy~t cung ben, va cung vai nhanh cua day than kinh ph@' vi k€ tren t{lO nen quai than kinh Wrisberg, ngoai nhanh chinh nay, day thfin kinh t;;tng IOn con tach ra nhung sqi nha di toi tuye'n thuqng th(Ln; (c) Day than kinh tflng nhd (nervus splanchnicus minor); (d) Day thiln kink hodnh phdi (nhanh bl,lllg).

3) Nhii'ng nhanh thlin kinh di tii dam roi dlidng: 1a nhung nhanh quanh dQng rn~ch, chung t~o nen nhung dam rai hoanh duoi, dam r6i quanh than t;;tng, dam rai gan, dam rai vanh vi, dam rai lach, dam rai th~n, dam rai m;;tc treo trang tren, dam roi mSlc treo trang duai, dam rai tinh ho:]i.c buang trung, va cac dam r6i thuqng thi},n.

Cung d.n nh:1c l{li lEi vimg t(lng (vung than t;;tng) nam d khoang sali phuc rn;;tc va duc;lc gioi h{ln: d phia duoi bdi dO{ln ngang cua biJ cong be dfl day, ong man vi va bO' tren cua kh.tc ta trang thlt nh{x't; 0 phia tren bdi m~t duoi cua gan (CV th@ la thuy auai ho{ic thuy Spiegel); d ben trai bdi dO<;ln thAng dung cua biJ cong be d(J aay; va 21 ben phai bai finh mflch czla, atjng mflch gan rieng va ang gan-m{it chil, cac thanh ph§.n nay t~o nen cuong gan. d phia truoc, m(Jc nOl be (omentum minus) va tUIn ainh hilu cung mflC nOl ngan cach vung t;;tng voi 6 phuc m;;tc Ion; b phia sau, vung t;;tng duQ'c gioi h~n bai lliQt lOp xudng-cd-m;;tc hinh

~3 Thea cac tac gia Philp va kinh (Ji~n thi trang hai day than kinh phe vi, chi c6 day than kinh phe vi phai tach ra hai nhanh di toi cac h;;.ch ban nguy~t cua dam r6i du'dng. Day than kinh nay (Ji thea thl!c quan b m~t sau va cung vOi thl!c quan chui qua cO haanh roi ph~n hai nhtmh cung n6i tren. NhU"ng thuat ngii (Jam roi quanh thi/C qulm vii. day than kinh phe vi b!,mg kMng dllQC cac tac gil! nay n6i tai.

271

thanh b6i citc dOt sc/ng ngI!c thti 11, 12 va (Ml s{/ng thdt lung thti 1. Hai bEm cua vung t<.ing con c6 hai tuyin thuqng th¢n.

Trang uung t(;wg c6 d(Jng mqch than t(J. ng v{ji cac nhanh cua d9ng m~ch nay, dQng mqch chu bl,wg, dam rot dUdng, day than kinh phi-vi b(lng (day than kinh phe vj phil i), cac h<.ich b<;l.ch hUYEtt, be' dudng trap Pecquet (cisterna chyli), b~ nay nAm a sau d(jng mqch chil bl:lng hdi chech sang phai. va nh$n ba than b~ch huyet db" vao Ia hai than thdt lllng va m9t than rurf.

272

Đơn vị chủ quản: CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ THIÊN THI
372/10 Điện Biên Phủ, Phường 17, Q.Bình Thạnh, HCM
giấy phép MXH: 102/GXN - TTĐT
Lên đầu trang